Qanunsuz miqrasiya — dövlətlərin suveren sərhədlərini, miqrasiya qanunvericiliyini, habelə viza və pasport rejimlərini pozmaqla həyata keçirilən, beynəlxalq təhlükəsizliyə, ictimai nizama və milli iqtisadiyyatlara ciddi təhdidlər yaradan qlobal miqyaslı mürəkkəb sosial-hüquqi fenomendir. Qlobal miqyasda insan axınının sürətləndiyi, geosiyasi münaqişələrin, iqtisadi qeyri-bərabərliyin və humanitar böhranların dərinləşdiyi müasir dövrdə qanunsuz miqrasiya həm inkişaf etməkdə olan, həm də inkişaf etmiş ölkələr üçün həlledici problemlərdən birinə çevrilmişdir. Bu proses yalnız hüquqazidd hərəkət olmaqla məhdudlaşmır, həm də mütəşəkkil cinayətkarlıq, insan alveri, saxta sənəd dövriyyəsi və transsərhəd qaçaqmalçılıq kimi ağır cinayətlərlə sıx şəkildə əlaqəlidir.
Sərhədin qanunsuz keçilməsi: Miqrantların nəzarət olunan dövlət sərhədlərini rəsmi məntəqələrdən yan keçməklə, saxta sənədlərlə və ya sərhəd nəzarətindən gizli şəkildə keçməsi bu kateqoriyaya daxildir.
Viza və ya yaşama icazəsinin müddətinin aşılması: Ölkəyə qanuni yolla (məsələn, turizm, təhsil və ya qısamüddətli iş vizası ilə) daxil olmuş şəxslərin icazə verilən müddət bitdikdən sonra ölkəni tərk etməkdən imtina edərək qeyri-qanuni statusda qalması ən geniş yayılmış formalardan biridir.
Saxta nikahlar və hüquqi manipulyasiyalar: Ölkədə qanuni qalmaq hüququ qazanmaq məqsədiylə uydurma nikahların bağlanması, saxta əmək müqavilələrinin təqdim edilməsi və ya qondarma qaçqın statusu almaq üçün əsassız müraciətlərin edilməsi.
İqtisadi bərabərsizlik və yoxsulluq: İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə hökm sürən yüksək işsizlik, aşağı həyat səviyyəsi və sosial müdafiəsizlik insanları daha yaxşı iqtisadi şərait axtarmaq üçün riskli yollara əl atmağa sövq edən əsas itələyici amildir.
Münaqişələr və təqiblər: Hərbi qarşıdurmalar, vətəndaş müharibələri, siyasi repressiyalar və dini və ya etnik zəmində təqiblər nəticəsində milyonlarla insan öz evini tərk edərək qanunsuz yollarla təhlükəsiz bölgələrə üz tutur.
Transsərhəd cinayətkar şəbəkələr: Qanunsuz miqrasiya prosesindən külli miqdarda qazanc əldə edən mütəşəkkil cinayətkar qruplar (qaçaqmalçılar) insanları təhlükəli dəniz səyahətlərinə və qeyri-qanuni sərhəd keçidlərinə təşviq edirlər.
Kölgə iqtisadiyyatı və vergidən yayınma: Qanunsuz miqrantlar adətən qeyri-rəsmi sektorlarda ("qara bazar") aşağı əməkhaqqı ilə çalışır ki, bu da vergi daxilolmalarının azalmasına, yerli əhali üçün iş yerlərində qeyri-sağlam rəqabətin yaranmasına və əmək hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulmasına səbəb olur.
Cinayətkarlığın artması: Sənədsiz və qeydiyyatsız şəxslərin ölkə daxilində nəzarətsiz hərəkət etməsi hüquq-mühafizə orqanlarının işini çətinləşdirir, ictimai asayişə və ümumi kriminogen vəziyyətə mənfi təsir göstərir.
Humanitar böhranlar və insan hüquqları: Qanunsuz miqrasiya zamanı təhlükəli nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilməsi, səhra və ya dəniz yollarında baş verən bədbəxt hadisələr minlərlə insanın həyatını itirməsi ilə nəticələnən humanitar faciələrə yol açır.
Sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsi: Dövlətlər sərhədlərin qorunmasında müasir rəqəmsal texnologiyalardan (biometrik sistemlər, radar və dron nəzarəti) geniş istifadə edirlər.
Hüquqi tənzimləmə və deportasiya mexanizmləri: Qanunsuz miqrasiyaya qarşı mübarizə məqsədilə sərt qanunvericilik aktları qəbul edilir, qanunsuz yaşayan şəxslərin hüquqi prosedurlara uyğun olaraq ölkədən çıxarılması (deportasiyası) təmin olunur.
Beynəlxalq tərəfdaşlıq: Miqrasiya axınlarının qarşısının alınması üçün ölkələr arasında məlumat mübadiləsi, polislərarası əməkdaşlıq və tranzit ölkələrlə birgə preventiv proqramlar həyata keçirilir.
Bakı 21° C
