Meşə yanğınları — meşə massivlərində, yaşıllıq zonalarda və kolluqlarda nəzarətdən çıxaraq sürətlə yayılan, təbiətə, insan həyatına, iqtisadiyyata və ekosistemlərə dağıdıcı ziyan vuran miqyaslı təbii fəlakətlərdən biridir. İqlim dəyişiklikləri, qlobal istiləşmə, uzunmüddətli quraqlıq dövrləri və güclü küləklər bu yanğınların yaranması və genişlənməsi üçün ideal şərait yaradır. Yanğınlar təbii səbəblərdən (məsələn, ildırım çaxması) baş verə bilsə də, əksər hallarda insan faktoru — tonqalların söndürülməməsi, siqaret kötüyünün atılması, kənd təsərrüfatı tullantılarının yandırılması və ya qəsdən törədilən cinayətlər (hədəfli yanğınlar) üzündən meydana gəlir. Meşə yanğınları həm yerli flora və faunanı məhv edir, həm də atmosferə külli miqdarda karbon qazı buraxaraq qlobal iqlim böhranını daha da dərinləşdirir.
Yerüstü yanğınlar: Meşənin alt təbəqəsini — otları, yarpaqları, xırda kolları və ağacların yerə tökülmüş budaqlarını əhatə edən ən geniş yayılmış yanğın növüdür. Bu yanğınlar nisbətən zəif sürətlə yayılır, lakin ağacların gövdələrini zədələyə bilir.
Təpə yanğınları: Alovun ağacların tacına (təpə hissəsinə) sıçraması ilə baş verir. Xüsusilə küləkli havalarda bu yanğın növü fəlakətli sürətlə irəliləyir, böyük əraziləri əhatə edir və qarşısının alınması son dərəcə çətin olur.
Torpaqaltı (torf) yanğınları: Əsasən torflu torpaqlarda baş verir. Alov üstdə görünmədən torpağın altında, köklər boyunca yanır, yeraltı boşluqlar yaradır və böyük təhlükə mənbəyi olaraq qəfil çökmələrə səbəb ola bilər.
İqlim amilləri: Yay aylarında həddindən artıq yüksək temperaturlar və uzun müddət yağış yağmaması nəticəsində bitki örtüyü tamamilə quruyur ("tabiat üçün barıt çəlləyi" effekti yaranır).
Antropogen təsir: İnsanların meşələrdə səhlənkarlığı, təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməməsi və açıq alovla ehtiyatsız davranması yanğınların əsas hərəkətverici qüvvəsidir.
Endemik növlərin itkisi: Meşə yanğınları zamanı saysız-hesab-qeyd olunan heyvanlar, quşlar, həşəratlar və nadir bitki növləri məhv olur. Sağ qalanlar isə təbii yaşayış mühitini itirərək məcburi migrasiya edirlər.
Torpağın deqradasiyası: Yanğınlar torpağın üst münbit qatını məhv edir, mikroorqanizmləri öldürür və gələcəkdə həmin ərazidə eroziya, eləcə də torpaq sürüşməsi riskini kəskin şəkildə artırır.
Zəhərli tullantılar: Nəhəng tüstü buludları və karbon emissiyaları atmosferə yayılaraq hava keyfiyyətini pisləşdirir, yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələrinin sakinlərində tənəffüs yolları xəstəliklərinə səbəb olur.
Erkən xəbərdarlıq sistemləri: Kosmik peyk monitorinqi, termal kameralar və qüllələrdə quraşdırılmış müşahidə sistemləri yanğın ocaqlarını ilkin mərhələdə aşkarlamağa kömək edir.
Meşə zolaqları və təmizlik: Ağaclar arasında yanğına davamlı maneə zolaqlarının salınması, quru odunların təmizlənməsi və yanğına qarşı maarifləndirmə kampaniyalarının aparılması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Aviasiya vasitələri: Xüsusi yanğınsöndürmə təyyarələri və helikopterləri (məsələn, Beriev Be-200 və ya Kanadair) su mənbələrindən sürətlə su götürərək alovun qarşısını çətin əldə olunan dağlıq zonalarda alır.
Bakı 23° C
