BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası (ing. United Nations Framework Convention on Climate Change — UNFCCC) — qlobal istiləşmənin qarşısının alınması, istixana qazı tullantılarının atmosferdə təhlükəsiz səviyyədə tənzimlənməsi və iqlim dəyişikliklərinin mənfi təsirlərinə qarşı beynəlxalq səviyyədə birgə mübarizə aparılmasını təmin edən ən mühüm və universal beynəlxalq hüquqi sənəddir. 1992-ci ildə Nyu-Yorkda qəbul edilən və həmin ilin yazında imzalanmağa açılan bu fundamental konvensiya bəşəriyyətin ekoloji təhlükəsizliyi naminə dövlətləri birləşdirən əsas qlobal platforma rolunu oynayır. Konvensiyanın əsas məqsədi atmosferdəki istixana qazlarının konsentrasiyasını elə bir səviyyədə saxlamaqdır ki, bu, iqlim sisteminə təhlükəli antropogen müdaxilənin qarşısını alsın və ekosistemlərin təbii yolla uyğunlaşmasına şərait yaratsın.
Elmi araşdırmalar və siyasi oyanış: XX əsrin ikinci yarısından etibarən alimlər tərəfindən sənaye inqilabı nəticəsində atmosferə buraxılan karbon qazı və digər istixana qazlarının planetin orta temperaturunu sürətlə artırdığı elmi şəkildə sübut olundu. İqlim dəyişikliklərinin qütblərdəki buzlaqların əriməsinə, dəniz səviyyəsinin qalxmasına və dağıdıcı təbii fəlakətlərə səbəb olması beynəlxalq birliyi təcili tədbirlər görməyə sövq etdi.
Rio-de-Janeyro Zirvəsi: BMT Baş Assambleyasının qərarı ilə yaradılan Hökumətlərarası İqlim Dəyişikliyi Paneli (IPCC) ilk ümumiləşdirilmiş hesabatını təqdim etdikdən sonra, 1992-ci ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən tarixi BMT-nin Ətraf Mühit və İnkişaf Konfransında (Yer Sammiti) UNFCCC rəsmi olaraq qəbul edildi. 1994-cü ildə qüvvəyə minən sənədi bu gün demək olar ki, bütün dünya dövlətləri ratifikasiya etmişdir.
Ümumi, lakin fərqli məsuliyyət: Konvensiyanın təməl daşlarından biri inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqlim dəyişiklikləri qarşısında məsuliyyətini fərqli qiymətləndirən prinsipdir. İnkişaf etmiş ölkələr tarixi ərzində atmosferə ən çox emissiya buraxdıqları üçün prosesə liderlik etməli və maliyyə-texniki dəstək göstərməlidirlər.
COP formatı: Konvensiyanın ali idarəetmə orqanı hər il toplanan Tərəflərin Konfransıdır (Conference of the Parties — COP). Bu mötəbər qlobal sammitlər dünya liderlərini, ekoloqları və mütəxəssisləri bir araya gətirərək yeni hədəflərin müəyyənləşdirilməsi, imzalanmış sazişlərin icrasına nəzarət və maliyyə mexanizmlərinin tənzimlənməsi üçün əsas müzakirə məkanına çevrilir.
Məcburi öhdəliklər dövrü: UNFCCC çərçivəsində qəbul edilən ilk mühüm hüquqi sənəd 1997-ci ildə imzalanmış və 2005-ci ildən qüvvəyə minmiş Kioto Protokolu oldu. Bu protokol inkişaf etmiş dövlətlər üçün istixana qazı tullantılarının azaldılması istiqamətində konkret və hüquqi cəhətdən məcburi rəqəmsal hədəflər müəyyənləşdirdi.
Qlobal istiləşmənin məhdudlaşdırılması: 2015 ildə qəbul edilmiş tarixi Paris Sazişi konvensiya tarixinin ən böyük nailiyyəti hesab olunur. Saziş qlobal orta temperatur artımını sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə 2°C-dən xeyli aşağı saxlamaq, hətta artımın 1.5°C ilə məhdudlaşdırılması istiqamətində səyləri gücləndirmək öhdəliyini qoydu.
Milli səviyyədə müəyyən edilən töhfələr (NDCs): Paris Sazişi hər bir ölkəyə özünün daxili imkanlarına uyğun olaraq tullantıların azaldılması üzrə fərdi planlar hazırlamaq və hər beş ildən bir bu planları daha da sərtləşdirmək mexanizmini təqdim etdi.
Bakı 28° C
