"The Times of Central Asia": Azərbaycan – Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış üçün strateji körpüdür

Azərbaycan Mərkəzi Asiyanın resursları üçün daha geniş bazarlara çıxışı təmin edən strateji qapıdır.

"Report" xəbər verir ki, bu barədə "The Times of Central Asia" nəşrinin məqaləsində bildirilib.

"Artan qlobal qeyri-sabitlik və universal beynəlxalq institutların zəifləməsi fonunda "orta dövlətlərin" rolları artır. Bu, böyük dövlət statusuna malik olmadan regional siyasətə təsir göstərə bilən dövlətdir. Dəyişən sistemdə Mərkəzi Asiya tədricən geosiyasi periferiyanın hazırkı imici çərçivəsindən kənara çıxır və ümumi maraqları olan bir region kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır", - məqalədə qeyd olunub.

Bu gün Mərkəzi Asiya klaster effekti kimi təsvir oluna bilən amil sayəsində getdikcə daha böyük fəallıq təmin edir: ayrı-ayrılıqda ölkələr məhdud təsirə malikdirlər, lakin birlikdə onlar Avropa və Asiya arasında inkişaf edən, resurs bazalarını və strateji təhlükəsizlik zonasını təmin edən kritik tranzit qovşağı yaradırlar. Bu, vahid regional mövqenin hələ tam formalaşmadığı, lakin formalaşmaqda olduğu bir şəraitdə daha koordinasiyalı regional mövqe üçün imkan yaradır.

"Bu prosesin institusional əsasını hazırda Azərbaycanın iştirakı sayəsində genişlənən Mərkəzi Asiya liderlərinin məsləhətləşmə formatı təşkil edir. Bu, vaxtilə "C5" formatında olan dialoqu nəqliyyat, energetika və praktiki əməkdaşlığa yönəlmiş "C5+Azərbaycan" formatına çevirir. Sistem çərçivəsində region ölkələri daha əlaqələndirilmiş şəkildə fəaliyyət göstərməyi öyrənirlər", - müəllif qeyd edib.

Təcrübədə bu proses üç əsas istiqamət üzrə inkişaf edir.

Birincisi, bu, nəqliyyat və logistikadır. Azərbaycanın iştirakı Orta dəhlizin əhəmiyyətinin artırılması üzrə səyləri aktivləşdirib, lakin marşrut hələ də buraxılış qabiliyyəti, gömrük prosedurlarının əlaqələndirilməsi və Xəzər dənizinin keçilməsi problemləri ilə üzləşir. Tariflərin əlaqələndirilməsi, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi eləcə də, liman və dəmir yolu infrastrukturuna qoyulan investisiyalar sayəsində Mərkəzi Asiya və Qafqaz getdikcə daha çox vahid nəqliyyat arteriyasının hissələri kimi fəaliyyət göstərir. Bu, regiona Çinlə Avropa arasında yüklərin daşınması üçün daha sürətli alternativ marşrut təqdim edir, baxmayaraq ki, o, ənənəvi dəniz marşrutları ilə müqayisədə hələ də xeyli kiçik qalır.

Yüklərin Süveyş kanalı və ya Şimal marşrutu vasitəsilə çatdırılması təxminən 35–45 gün çəkir, halbuki Orta Dəhliz əlverişli şəraitdə tranzit müddətini 13–21 günə azalda bilər. Proqnozlara görə, bu marşrut üzrə daşımaların həcmi cari onillik ərzində üç-dörd dəfə arta bilər.

Logistikadan əlavə, layihə region üçün yeni iqtisadi əsas yaradır. Onun kəsişmə nöqtəsi statusu marşrut boyunca nəqliyyat qovşaqlarına və istehsalat müəssisələrinə investisiyalar cəlb edir, bu da tranzit dəhlizlərini potensial olaraq iqtisadi artım zonalarına çevirə bilər. Bu, iştirakçı ölkələrə yalnız tranzit gəlirləri deyil, həm də uzunmüddətli strateji dayanıqlıq üçün daha möhkəm əsas verir.

"Azərbaycan Mərkəzi Asiya resursları üçün daha geniş bazarlara çıxışı təmin edərək strateji qapı rolunu oynayır. Xəzər dənizinin dibi ilə kabelin çəkilməsi və regional enerji şəbəkələrinin inteqrasiyası haqqında sazişlər gələcəkdə Qazaxıstan və Özbəkistandan Avropa bazarlarına bərpa olunan elektrik enerjisinin ixracına təkan verə bilər, eyni zamanda daha uzunmüddətli perspektiv kimi bəzən "yaşıl hidrogen"in istehsalı müzakirə olunur. Nəticədə, mövcud və planlaşdırılan infrastruktur vasitəsilə Xəzər regionunu Avropa İttifaqı ilə birləşdirən daha böyük enerji habı tədricən formalaşır", - məqalədə vurğulanıb.

Digər bir əsas amil regionun daha böyük investisiya istiqamətinə çevrilməsidir. "C5+Azərbaycan" formatı ümumi ÜDM-i 650 milyard dollardan yuxarı olan təxminən 94 milyon istehlakçı bazarını birləşdirir. Beynəlxalq investorlar üçün region tədricən iri qlobal oyunçularla danışıqlarda prioritetləri əlaqələndirmək qabiliyyəti artan, daha bütöv iqtisadi məkan kimi formalaşır.

Məqalədə qeyd olunub ki, gömrük qaydalarının, tariflərin, rəqəmsal sənədləşmənin və investisiya prosedurlarının gələcək harmonizasiyası investorlar üçün riskləri azalda bilər. Əlaqələndirilmiş siyasət həmçinin region dövlətlərinə istehsaldan tutmuş neft-kimya və nəqliyyat infrastrukturuna qədər irimiqyaslı layihələr üçün investisiya cəlb etməyə kömək edə bilər. "Azərbaycanın bu prosesə inteqrasiyası Mərkəzi Asiyaya Xəzər regionu və Avropadakı maliyyə alətlərinə və investisiya mərkəzlərinə daha birbaşa çıxış təmin edərək daha geniş sinerji effekti yaradır", - müəllif yazıb.

Nəticə etibarilə, belə bir konsolidasiya uzunmüddətli strateji sabitliyə təkan verə bilər: "Daha yaxşı əlaqələndirilmiş investisiya məkanı regionu xarici təzyiqlərdən və ayrı-ayrı bazarların dəyişkənliyindən qorumağa kömək edəcək. Bu həmçinin, "C5+Azərbaycan" alyansını Avrasiyada ən dinamik inkişaf edən iqtisadi təsir mərkəzlərindən biri kimi mövqeləndirərək texnologiyaların ötürülməsinə və yüksək ixtisaslı iş yerlərinin yaradılmasına kömək edə bilər".