DB: Azərbaycan qeyri-neft gəlirlərinin səfərbərliyini yaxşılaşdırmaq üçün islahatları davam etdirməlidir

Azərbaycanda vergi siyasəti və inzibati islahatlar uzunmüddətli perspektivdə fiskal məkanın genişləndirilməsi üçün mühüm rol oynaya bilər.

“Report” xəbər verir ki, bu barədə Dünya Bankının (DB) 2022-ci il üçün Azərbaycanın Sistematik Ölkə Diaqnostikası (SCD) hesabatında deyilir.

“Azərbaycan 2030: Sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetləri” sənədində hökumət vergi siyasətinin təkmilləşdirilməsinin zəruriliyini qəbul edir. İslahatlar aparılır. Buna misal olaraq, biznes statistikasının gücləndirilməsi məqsədilə Dövlət Vergi Xidmətinə dəstək üzrə bu yaxınlarda baş tutmuş tvinninq layihəni göstərə bilərik. Bununla belə, hökumət maliyyə dayanıqlığını yaxşılaşdırmaq və büdcə məkanını genişləndirmək üçün hələ də neft və qaz ilə bağlı olmayan gəlirlərin səfərbər edilməsini təkmilləşdirmək məqsədilə islahatlar prosesini davam etdirməlidir”, - hesabatda qeyd olunur.

DB tövsiyə olunan siyasət tədbirləri kimi vergi güzəştləri və azadolmalarının monitorinqini, kiçik biznes üçün vergi rejimində islahatlar aparılmasını və vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasını qeyd edib.

Bank analitiklərinin fikrincə, neft gəlirləri məhduddur, ona görə də nəsillər arasında ədalətli bölgünü və gələcək nəsillərin də resurs gəlirlərindən faydalana bilməsini təmin etmək üçün onları idarə etmək lazımdır.

“Bunun üçün fiskal siyasət iki suala cavab verməlidir. Birincisi, neft gəlirlərindən nə qədər qənaət edilməlidir? İkincisi, bu qənaətlər necə idarə olunmalıdır? Onların tükəndiyini nəzərə alaraq, neft gəlirləri gələcək nəsillərin ehtiyacları ilə cari ehtiyacları balanslaşdırmaqla xərclənməli və onlara qənaət edilməlidir. Azərbaycanda balans son dərəcə qeyri-sabit idi, cari xərclərə çox böyük üstünlük verilirdi. Daha yüksək xərclər də davamlı deyil və bunu qeyri-neft büdcəsindəki böyük kəsir də sübut edir.

Vergi-büdcə siyasətində icranın gücləndirilməsi və şəffaflığın artırılması vergi-büdcə siyasətinin etibarlılığını artırmaq üçün çox vacibdir. 2019-cu ildə protsiklikliyi aradan qaldırmaq və təbii resurs gəlirlərini sabitləşdirmək üçün yeni fiskal qayda tətbiq edilib və bu, elə həmin il neft nəzərə alınmadan büdcə saldosunun ÜDM-in 32 %-nə qədər azaldılmasına kömək edib. Lakin qeyri-neft büdcə kəsirinin bu səviyyəsi belə digər ölkələrə nisbətən yenə də böyükdür. Büdcə sərtləşdirməsi və yeni qayda, neftin qiymətinin düşməsi və COVID-19 böhranı səbəbindən yeni fiskal qaydanın dayandırılmasına baxmayaraq, Dövlət Neft Fondunun əmanət dərəcəsini 2020-ci ildə 27,5 %-ə çatdırmasına imkan verib”, - hesabatda bildirilib.

DB hesab edir ki, 2022-ci ildə neftin yüksək qiymətini, əhəmiyyətli strateji valyuta ehtiyatlarını və pandemiyadan əvvəl aşağı dövlət borcunu nəzərə alaraq, Azərbaycan qısa müddətdə borc yükünü öz üzərinə götürə bilər: “Lakin uzunmüddətli büdcə dayanıqlığına nail olmaq üçün borcun ÜDM-ə nisbəti və hökumətin xalis fiskal vəziyyəti (borc çıxılsın suveren rifah fondunun saldosu) kimi aydın uzunmüddətli hədəflər olmalıdır”.