EBRD Orta Dəhliz çərçivəsində kəsintisiz nəqliyyat sisteminin yaradılmasını təklif edir

Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (EBRD) Mərkəzi Asiya ölkələrinə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz, TBNM) çərçivəsində kəsintisiz nəqliyyat sistemi yaratmağı təklif edir.

“Report” xəbər verir ki, bu barədə EBRD-nin araşdırmasında deyilir.

Qeyd olunur ki, bu, vahid tariflərin, eləcə də dəhliz boyu vahid ödəniş platformasının tətbiqinə dəstək verəcək: “Bu həm də regional nəqliyyat məlumatlarının təmin edilməsinə və sərhədlərdən rahat keçməyə töhfə verə bilər”.

Araşdırmaya əsasən, nəqliyyat sektorunun səmərəliliyini artırmaq, beynəlxalq və regional ticarətin üstünlüklərindən bəhrələnmək üçün Mərkəzi Asiya ölkələri nəqliyyat infrastrukturunu, logistika imkanlarını və insan kapitalını təkmilləşdirməli, qeyri-tarif maneələrini aradan qaldırmalı və razılaşdırılmış siyasət və strategiyalar həyata keçirməlidir.

“Mərkəzi Asiya ölkələri tərəfindən Orta Dəhlizin inkişaf planının təsdiqi regional koordinasiyanı yaxşılaşdıracaq ki, bu da əlaqəni yaxşılaşdıra, tranzaksiya xərclərini azalda, nəqliyyatın təhlükəsizliyini, etibarlılığını və qorunaqlığını yüksəldə, eləcə də ətraf mühitin mühafizəsi üzrə göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər. Yaxşı qurulmuş koordinasiya və əməkdaşlıq mexanizmi milli və beynəlxalq nəqliyyat sistemləri arasında interfeyslərin əlaqələndirilməsini, həmçinin dəmir yolu, avtomobil və dəniz kimi müxtəlif nəqliyyat növlərinin inteqrasiyasını tələb edir.

Regional koordinasiya mexanizminin yaradılması üçün bir sıra operativ yanaşmalar daha az rəsmi strukturlardan (yəni qısamüddətli məsələlərə əsaslanan xüsusi razılaşmalardan) başlaya və daha rəsmi olanlara (yəni ayrılmış resurslara, səlahiyyətlərə və nümayəndəliklərə malik regional hüquqi şəxsə) keçə bilər”, - müəlliflər qeyd edirlər.

Onların fikrincə, yaxşı inkişaf etmiş nəqliyyat şəbəkəsi malların və insanların sürətli və səmərəli hərəkətini asanlaşdırır və iqtisadi inkişafa töhfə verə bilər.

“Hazırda müvəqqəti gecikmələr və qeyri-müəyyənlik səbəbindən logistika xərclərinin yüksək olması regional inteqrasiyanın olmamasının əsas səbəblərindəndir. İnfrastrukturun qeyri-adekvat proqram və fiziki komponentləri və məhdud ticarət liberallaşması regional əlavə dəyər zəncirinin inkişafı perspektivlərinə kölgə salır. Əgər TBNM sərt və yumşaq əlaqə komponentlərinin təkmilləşdirilməsi üzrə məqsədyönlü tədbirlərə diqqət yetirməklə regional nöqteyi-nəzərdən işlənib hazırlanacaqsa, o, Avropa ilə daha yaxşı əlaqəli olan və qlobal təchizat zənciri logistikasına daha yaxşı inteqrasiya olunmuş regional əlavə dəyər zəncirlərinin inkişafına töhfə verə bilər”, - araşdırmada deyilir.

Bank analitikləri hesab edirlər ki, hazırda razılaşdırılmış təcrübələrin olmaması regional və beynəlxalq operatorlar üçün əməliyyat xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

“Transsərhəd ticarətin artması ənənəvi sərhəd nəzarəti mexanizmlərinin həyata keçirilməsini təhlükə altına salır və ticarət tərəfdaşları ilə koordinasiyada yüksək riskli mallara diqqət yetirməklə risklərin idarə edilməsi yanaşmasının qəbulunu tələb edir.

TBNM-in inkişafı, o cümlədən sərhəddən keçmə təcrübələrinin təkmilləşdirilməsi Avropa və Asiya arasında malların daşınması üçün şəbəkənin həyat qabiliyyətini artıracaq. Bununla belə, yalnız Mərkəzi Asiya ölkələrinin sərhəd keçidi təcrübələri ilə bağlı səmərəsizliyi azaltmaq üçün bir-biri ilə sıx əməkdaşlıq edəcəyi təqdirdə fayda əldə etmək mümkün olacaq. Bu, sərhədlərdə daha az problemin yaranmasına, nəqliyyat xərclərinin və keçid məntəqələrində gözləmə müddətlərinin azalmasına gətirib çıxaracaq.

Yerli hakimiyyət orqanları tərəfindən dəstəklənən əlaqələndirilmiş sərhəd nəzarəti sistemi səmərəli xidmət göstərilməsi, eləcə də müxtəlif agentliklər arasında təcrübə və siyasətlərin daha yaxşı uyğunlaşdırılması məsələsində bir çox fayda qazandıra bilər. Daha geniş məlumat və informasiya mübadiləsi risklərin qiymətləndirilməsi və idarə edilməsi üzrə daha yaxşı metodların tətbiqinə imkan verəcək”, - tədqiqatda vurğulanır.

Qeyd edək ki, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Qazaxıstan və Xəzər dənizi vasitəsilə Asiya və Avropanı birləşdirir. Mallar Bakı limanı vasitəsilə Qafqaza daxil olur və Gürcüstana doğru yola davam edir, oradan Bolqarıstan və ya Rumıniya vasitəsilə Avropa İttifaqına çatmazdan əvvəl iki alternativ yol olur: Türkiyə üzərindən quru yolu və ya Qara dəniz vasitəsilə dəniz yolu. Malların yolda olma vaxtı 14 ilə 45 gün arasında dəyişə bilər, lakin şəraitdən asılı olaraq 60 günə qədər davam edə bilər.