Avropa enerji böhranı, “Şimal axını-2” və Azərbaycan qazı – TƏHLİL

Avropa enerji böhranı ilə qarşılaşıb. Elektrik enerjisinin qiymətləri 2019-cu ilin orta göstəriciləri ilə müqayisədə 200 % artıb.

“Report”un xarici mətbuata istinadən verdiyi məlumata görə, xam neftin qiymətləri bir neçə ildə olduğundan daha yüksəkdir. Avropada qaz qiymətləri gündəlik 40 %-ə qədər artıma dəyişir.

Bu arada, Avropada təbii qazın topdan satış qiyməti yanvar ayından bəri 250 % artıb.

Lük Koffi, "Heritage Foundation"ın Xarici Siyasət Mərkəzinin direktoru hesab edir ki, Avropada enerji xərclərinin artmasına bir neçə faktor səbəb olub. Asiya iqtisadiyyatı qlobal pandemiyadan geri döndüyü üçün neft və qaz kimi əmtəələrə daha çox tələbat var. Təbii fəlakətlər səbəbindən bəzi yerlərdə istehsal dayandırılıb. Ukraynanın dövlət qaz tranziti operatorunun məlumatına görə, Rusiya Ukraynadan keçən boru kəməri ilə Avropaya göndərdiyi qazın miqdarını da azaldıb.

Avropa üçün bu, enerji böhranına girmək üçün xüsusilə təhlükəli bir vaxtdır. Qış yaxınlaşdıqca, elektrik enerjisinin kəsilməsi və evləri qızdırmaq imkanları ilə bağlı əsl narahatlıq yaranıb. Avropanın ən böyük problemlərindən biri təbii qazla bağlıdır. Qaz böhranının gündən-günə pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq, enerji tələb edən bəzi müəssisələr xərcləri artdığı üçün müvəqqəti olaraq fəaliyyətlərini dayandırıblar.

L. Koffinin fikrincə, Avropa kontekstində Rusiya ən çox mövcud vəziyyətdən faydalanır: "Ölkə prezidenti Vladimir Putin heç vaxt geosiyasi böhranı öz xeyrinə çevirmək fürsətini əldən verməz, təbii qaz çatışmazlığından istifadə edərək, avropalıların “Şimal axını-2” boru kəmərinin mümkün qədər tez işləməsini tələb edir. Hətta, Rusiya qazını Ukrayna üzərindən Avropaya göndərən mövcud boru kəmərinin hər an “partlaya” biləcəyini də irəli sürüb. Ukraynada bəziləri bu şərhi təhdid kimi qəbul ediblər".

“Şimal axını-2” Rusiyanı Baltik dənizi vasitəsilə Almaniyaya birbaşa bağlayacaq qaz kəməridir. Rusiya Ukraynanı Avropa bazarlarına tranzit yolundan çıxardığı üçün ölkəni avropalılar üçün daha az əhəmiyyət kəsb edən və buna görə də Rusiyaya qarşı daha həssas olduğuna görə bu üsula üstünlük verir. Almaniya bu boru kəmərini bəyənir. Çünki bu kəmər Avropanın bir çox hissəsində daha da gücünü birləşdirməyə imkan verir. Xüsusilə Şərqi Avropadan olan əksər Avropa ölkələri Rusiyanın qitənin enerji bazarındakı üstünlüyündən narahatdır.

Artıq Avropa istehlakının 40 %-i Rusiya təbii qazından asılı duruma düşüb. Ümumilikdə Avropa istehsalının azalması və tələbatın artması səbəbindən indi hər il ölkədən təxminən 200 milyard kubmetr təbii qaz ixrac olunur.

"Şimal axını-2" boru kəmərinin inşası başa çatıb. Bununla bərabər, qazın nəqlinə başlamazdan əvvəl boru kəmərinin təhlükəsiz işləməsini təmin etmək üçün texniki sertifikat, Avropa İttifaqının qanunlarına və sığortaya uyğunluğunu təmin etmək üçün müntəzəmlik sertifikatı almalıdır. Bu üç vacib addımı tamamlamaq prosesi aylar çəkə bilər. V. Putin gözləmək istəmir və enerji böhranından istifadə edərək Almaniyanı daha sürətli hərəkət etməyə məcbur edir", - "Heritage Foundation"ın rəsmisi qeyd edir.

Eyni zamanda, Avropanın enerji mənbələrini Rusiyadan kənarda şaxələndirmək üçün daha yaxşı bir iş görməsi lazımdır. Bu isə yeni enerji mənbələri üçün şərqə deyil, cənuba baxılaraq edilə bilər.

Məsələn, Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər dənizindən qazı Avropanın cənubuna bağlayır və Avropa bazarlarına ildə 60 milyard kubmetr təbii qaz tədarük etmək potensialına malikdir. Hazırda Cənub Qaz Dəhlizi illik cəmi 10 milyard kubmetr qaz nəql edir.

Həmçinin, Mərkəzi Asiyadan təbii qazı Rusiyanı keçməklə Avropaya nəql etmək üçün Transxəzər boru kəmərinin çəkilməsindən də söhbət açılır. L. Koffi hesab edir ki, bu boru kəməri Cənub Qaz Dəhlizinə qoşulacaq.

"Boru kəməri təbii qazı Xəzər dənizi üzərindən daşımağın iqtisadi cəhətdən yeganə səmərəli yoludur. Bu o deməkdir ki, hazırda Rusiya və İrandan kənar keçərək Mərkəzi Asiya qazını Avropaya çatdırmağın heç bir sərfəli yolu yoxdur. Təklif olunan Transxəzər boru kəmərinin reallığa çevrilməsində Avropa aparıcı rol oynamalıdır.

Bundan əlavə, Avropanın enerji təhlükəsizliyi Üç Dəniz Təşəbbüsü ilə gücləndirilə bilər. Şərqi, mərkəzi və cənubi Avropada 12 ölkə arasında enerji və infrastruktur əlaqələrinin inkişafını asanlaşdırmaq üçün 2016-cı ildə başladılan bu təşəbbüsün məqsədi Adriatik, Baltik və Qara dənizlərlə həmsərhəd olan ölkələr arasında ticarət, infrastruktur, enerji və siyasi əməkdaşlığı gücləndirməkdir. Soyuq Müharibənin izi olaraq, bölgədəki əksər infrastruktur şərqdən qərbə doğru uzanır və daha çox regional qarşılıqlı əlaqəni dayandırır. Şimal-cənub əlaqələrinin və boru kəmərlərinin inkişafı Avropanın enerji təhlükəsizliyini artıracaq", - "Heritage Foundation"ın rəsmisi vurğulayır.

Qey etmək vacibdir ki, “Şimal axını-2” boru kəmərinin nə iqtisadi baxımdan zəruri, nə də geosiyasi baxımdan ehtiyatlılıdır. Daha doğrusu, Almaniyanın maliyyə maraqları və Rusiyanın geosiyasi hiylələri ilə Avropanın Rusiya qazından asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq Moskvanın Avropadakı enerji üstünlüyünü siyasi bir kozır kimi istifadə etmək qabiliyyətini artırmaq və xüsusən də Şərqi və Mərkəzi Avropanı sarsıtmaq üçün idarə etdiyi bir siyasi layihədir, L.Koffi hesab edir.

Onun sözlərinə görə, Rusiyanın enerjini təcavüz vasitəsi kimi istifadə etmə təcrübəsi var. “Şimal axını-2” tam olaraq işə düşməyə və qış yaxınlaşdıqca Rusiyanın avropalılara enerji böhranının həllində kömək edəcəyini gözləmək də olmaz: "Avropanın Rusiyadan başqa mənbələrdən ala biləcəyi hər barel neft və kubmetr qaz onu daha təhlükəsiz edəcək.

Avropalılar bunu nə qədər tez dərk etsələr, bir o qədər yaxşıdır".