Viruslar — hüceyrə quruluşuna malik olmayan, yalnız canlı hüceyrələrin daxilində parazitlik edərək çoxtalan, biologiyanın və tibb elmininin ən sirli, lakin bir o qədər də təhlükəli mikroorqanizmləri və ya bioloji agentləridir. Ölçüləri adətən nanometrlərlə ölçülən və adi işıqlı mikroskopla görünməyən viruslar canlı və cansız aləm arasında keçid mövqedə dururlar; onlar sərbəst halda heç bir metabolizm (maddələr mübadiləsi) əlaməti göstərmir, lakin uyğun sahib hüceyrəyə daxil olduqdan sonra onun bütün genetik mexanizmini ələ keçirərək öz surətlərini yaratmağa başlayırlar. Bakteriyalardan və digər mikroblardan köklü şəkildə fərqlənən viruslar bitkilərdə, heyvanlarda, insanlarda və hətta bakteriyaların özündə müxtəlif ağır xəstəliklərin törədicisi olmaqla yanaşı, təbiətdə genetik informasiya mübadiləsinin və təkamül prosesinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri hesab olunurlar.
Genetik material: Hər bir virusun mərkəzində onun irsi məlumatını daşıyan nuklein turşusu — ya DNT (dezoksiribonuklein turşusu), ya da RNT (ribonuklein turşusu) yerləşir. Məhz bu xüsusiyyətə görə viruslar DNT tərkibli və RNT tərkibli olaraq iki əsas qrupa bölünürlər.
Kapsid (Protein qişası): Genetik materialı xarici mühitin zərərli təsirlərindən qoruyan zülal təbəqəsi — kapsid mövcuddur. Bəzi mürəkkəb viruslarda (məsələn, qrip və ya koronaviruslarda) bu qişanın üzərində əlavə olaraq lipid (yağ) təbəqəsi və xüsusi səth zülalları da olur ki, bu da onların hüceyrəyə yapışmasını asanlaşdırır.
Hədəf hüceyrəyə hücum: Viruslar özbaşına qidalana, hərəkət edə və ya böyüyə bilmədikləri üçün onlar mütləq şəkildə canlı hüceyrə tapmalıdırlar. Virus xüsusi reseptorlar vasitəsilə sahib hüceyrənin səsinə yapışır və öz genetik kodunu onun daxilinə yeridir.
Hüceyrənin ələ keçirilməsi: Hüceyrənin daxilinə daxil olan viral genetik informasiya hüceyrənin "fabriklərini" məcburi şəkildə yeni virus hissəcikləri istehsal etməyə yönəldir. Nəticədə hüceyrə dolaraq dağılır və minlərlə yeni virus ətraf mühitə səpələnərək digər sağlam hüceyrələri yoluxdurmağa başlayır.
Tənəffüs yolları xəstəlikləri: Bəşəriyyətin əsrlər boyu qarşılaşdığı adi soyuqdəymə, mövsümi qrip (Influenza), COVID-19, SARS və MERS kimi tənəffüs sistemi infeksiyaları hava-damcı yolu ilə sürətlə yayılan və qlobal miqyasda epidemiyalara səbəb olan viruslardır.
Xroniki və təhlükəli xəstəliklər: QİÇS (İİV virusu), qaraciyəri zədələyən Hepatit B və C, eləcə də qızılca, su çiçəyi, quduzluq və Ebola kimi viruslar insan sağlamlığına ciddi təhlükə törədən, bəzən isə ölümlə nəticələnən ağır patologiyalar yaradır.
Profilaktika və vaksinasiya: Virus infeksiyalarına qarşı ən effektiv mübarizə üsulu peyvəndləridir (vaksinasiya). Vaksinlər insan orqanizminə zərərsizləşdirilmiş virus hissəcikləri daxil edərək immunitet sistemini əvvəlcədən öyrədir və real virusla qarşılaşdıqda onun dərhal məhv edilməsini təmin edir.
İmmunitetin rolu: Antibiotiklər yalnız bakteriyalara qarşı təsirli olduğundan, onlar viruslara heç bir təsir göstərmir. Viral xəstəliklərdə əsas yük orqanizmin öz immun sisteminin üzərinə düşür.
Bakı 22° C
