Qrenlandiya (dan. Grønland, qrenl. Kalaallit Nunaat — «İnsanların ölkəsi») — dünyanın ən böyük adası olub, Şimal Buzlu okeanı və Atlantik okeanının suları ilə əhatə olunmuş, Danimarka Krallığı tərkibində geniş muxtariyyətə malik özünüidarəetmə ərazisidir. Coğrafi cəhətdən Şimali Amerikanın təbii coğrafi hissəsi olan Qrenlandiya, tarixi və siyasi bağlarına görə Avropaya bağlıdır. Adanın səthinin təxminən 80%-dən çoxu nəhəng buz örtüyü ilə əhatə olunub ki, bu da Antarktidadan sonra planetin ikinci ən böyük buz qatıdır. Sərt subarktika və arktika iqliminə, eləcə də ucqar yerləşməsinə baxmayaraq, Qrenlandiya zəngin təbii sərvətləri, unikal Inuit mədəniyyəti, qlobal iqlim dəyişmələrindəki açar rolu və getdikcə güclənən geosiyasi əhəmiyyəti ilə seçilir.
Nəhəng buzlaq: Qrenlandiyanın buz qalxanı milyonlarla il ərzində formalaşmışdır və onun qalınlığı bəzi yerlərdə 3 kilometri ötür. Əgər bu buzların hamısı əriyərsə, dünya okeanının səviyyəsi bir neçə metr qalxardı ki, bu da qlobal ekologiya üçün böyük təhlükə deməkdir.
Fiyordlar və sahil xətti: Buzdan azad olan dar sahil zolağı möhtəşəm fiordlar, sıldırımlı qayalar, buz dağları (aysberqlər) və tundra bitki örtüyü ilə zəngindir. Burada heyvanlar aləmindən qütb ayıları, şimal maralları (karibu), muskus öküzləri və müxtəlif dəniz məməliləri yaşayır.
Sərt şimal iqlimi: Adanın iqlimi son dərəcə soyuqdur, qış aylarında temperaturlar kəskin şəkildə aşağı düşür. Yağıntılar az olur, əsasən qar şəklində düşür, sahil zonalarında isə güclü küləklər və dumanlar üstünlük təşkil edir.
Inuit xalqı: Adanın ilk sakinləri min illər əvvəl Şimali Amerikadan gələn paleoeskimos tayfaları olmuşdur. Bu gün əhalinin mütləq əksəriyyətini təşkil edən yerli inuitlər (qrenlandiyalılar) ovçuluq və balıqçılıq ənənələrini qoruyub saxlayırlar.
Erik Qırmızı: X əsrin sonlarında məşhur vikinq səyyahı Erik Qırmızı adaya gəlmiş və yaşıl otlaqlar gördüyü üçün buranı "Yaşıl torpaq" (Greenland) adlandırmışdır. Lakin sonradan Danimarkanın müstəmləkəsinə çevrilən ada 1953-cü ildə krallığın tamhüquqlu vilayəti statusunu almışdır.
Genişləndirilən hüquqlar: 1979-cu ildə Danimarka parlamentinin qərarı ilə Qrenlandiyaya daxili özünüidarəetmə hüququ verildi. 2009-cu ildə isə qəbul edilən yeni qanunla adaya təbii sərvətlər üzərində nəzarət, məhkəmə sistemi və xarici siyasət sahələrində geniş səlahiyyətlər verilib; adanın rəsmi dili isə qrenland dili (kalaallisut) elan olunub. Baş şəhəri Nuukdur.
Balıqçılıq və dəniz məhsulları: Qrenlandiya iqtisadiyyatının əsasını balıqçılıq (xüsusilə krevetka və halibut) və dəniz məhsullarının ixracı təşkil edir.
Faydalı qazıntılar: Qlobal istiləşmə nəticəsində buzlaqların əriməsi adanın təbii sərvətlərinə çıxışı asanlaşdırır. Qrenlandiyanın təkində nəhəng neft, təbii qaz, dəmir filizi, uran, sink, eləcə də nadir torpaq elementləri ehtiyatları mövcuddur ki, bu da qlobal güclərin (ABŞ, Çin, Avropa) diqqətini cəlb edir.
Bakı 24° C
