Karatэ (yapon. 空手 — "boş əl") — yapon döyüş sənəti olub, əsasən əl və ayaq zərbələrinin tətbiqinə, bloklama texnikalarına, eləcə də həm fiziki, həm də mənəvi intizama əsaslanan qədim və universal idman növüdür. Əslən Yaponiyanın Okinava adasında formalaşmış bu döyüş sənəti tarixən Çin döyüş sənətlərinin yerli üsullarla sintezi nəticəsində yaranmışdır. XX əsrin əvvəllərində Yaponiyanın digər bölgələrinə, daha sonra isə bütün dünyaya yayılaraq qlobal miqyasda milyonlarla insanın məşğul olduğu peşəkar idman və özünümüdafiə sisteminə çevrilmişdir. Karatэ sadəcə fiziki mübarizə üsulu deyil, həm də praktiki fəlsəfə, xarakter formalaşdıran tərbiyə metodu və həyat tərzidir.
Tэ-nin yaranması: Okinavada qadağaların olduğu dövrlərdə yerli əhali silahsız özünümüdafiə məqsədilə "Tə" (əllər) adlanan sistemlər yaratmışdır. Çin tacirləri və səyyahlarının gətirdiyi Kung-fu elementləri bu yerli üsullarla birləşərək "Okinava-tэ" sənətini formalaşdırmışdır.
Adın dəyişdirilməsi: Əvvəllər Çin əlifbası ilə "Çin əli" mənasını verən heroqliflərlə yazılan karatэ, sonradan görkəmli ustad Qitin Funakosi tərəfindən dəyişdirilərək "boş əl" mənasını verən müasir yapon simvolları ilə əvəz olunmuşdur. Bu, həm də döyüşçünün əllərinin silahdan azad olmasını və təmiz vicdanı simvolizə edirdi.
Funakosinin rolu: XX əsrin əvvəllərində Qitin Funakosi karatəni Okinavadan Yaponiyanın əsas adalarına gətirmiş, onu universitetlərdə və ictimaiyyət arasında təbliğ edərək müasir məktəblərin (məsələn, Shotokan) təməlini qoymuşdur.
Olimpizmə doğru: Zamanla müxtəlif üslublar (Shotokan, Qoju-ryu, Şito-ryu, Vado-ryu) yaranmışdır. 2020-ci il Tokio Olimpiya Oyunlarında rəsmi olaraq olimpiya proqramına daxil edilən karatэ beynəlxalq idman aləmində mövqeyini daha da möhkəml4rümüştür.
Shotokan (松涛館): Ən geniş yayılmış üslublardan biridir. Dərin və aşağı duruşlar, güclü, sürətli və xətti zərbələr ilə seçilir.
Qoju-ryu (剛柔流): Sərt və yumşaq texnikaların vəhdətidir. Dairəvi hərəkətlər, xüsusi tənəffüs üsulları (ibuki) və yaxın məsafəli döyüş elementləri üstünlük təşkil edir.
Şito-ryu (糸東流): Sürətli hərəkətləri və geniş kata çeşidliyi ilə tanınır. Həm Çin, həm də Okinava ənənələrini özündə birləşdirir.
Vado-ryu (和道流): Ciu-citsu elementlərinin karatəyə inteqrasiya olunmuş formasıdır. Bədən hərəkətləri və zərbədən yayınma texnikalarına üstünlük verilir.
Kihon: Əsas texnikaların (zərbələr, bloklar, təpiklər və duruşlar) təkrar-təkrar məşq edilməsidir.
Kata: Xüsusi ardıcıllıqla yerinə yetirilən, təsəvvür edilən rəqiblə döyüşü əks etdirən formal hərəkətlər kompleksidir.
Kumite: İki idmançının real döyüş şəraitində məşq etməsi və ya yarışmasıdır (məsələn, idman kumitesi və ya tam təmaslı kontakt karatэ).
Hörmət və intizam: Karatэ məşqləri həmişə hörmət rəmzi olaraq verilən salamla ("Oss!") başlayır və bitir. Tələbələr müəllimə, rəqibə və dojo (məşq zalı) qaydalarına dərindən hörmət etməlidirlər.
Karatэ-do fəlsəfəsi: Ustad Funakosinin dediyi kimi, "Karatədə birinci zərbə yoxdur" (Karate ni sente nashi). Bu sənət hücum etməyi deyil, yalnız müdafiə olunmağı və daxili kamilliyə çatmağı hədəfləyir.
Bakı 23° C
