2026-cı il fevralın 28-i səhər saatlarında Yaxın Şərq görünməmiş hərbi eskalasiya ilə üzləşdi. İsrail Silahlı Qüvvələri (TSAHAL) Amerika Birləşmiş Ştatlarının birbaşa hərbi dəstəyi ilə İran İslam Respublikası ərazisindəki strateji obyektlərə kütləvi raket və aviazərbələr seriyası endirdi. "Yəhudanın qalxanı" (Magen Yehuda) və "Nərildəyən şir" (Roaring Lion) kod adlarını almış hərbi kampaniya İran-Amerika və İran-İsrail qarşıdurması tarixindəki ən genişmiqyaslı birbaşa toqquşmalardan biri oldu.
Report.az-ın bu materialı sürətlə inkişaf edən dünya böhranı fonunda hadisələrin xronologiyasını, vurulan hədəflərin coğrafiyasını və tərəflərin rəsmi bəyanatlarını ətraflı təhlil edir.
İran ərazisində güclü partlayışlar seriyası haqqında ilk məlumatlar şənbə günü səhər tezdən daxil olmağa başladı. Yaxın Şərq və Qərb xüsusi xidmət orqanlarının məlumatına görə, əməliyyat bir neçə ay ərzində hazırlanmışdı və kəşfiyyatın İsrailə qarşı planlaşdırılan genişmiqyaslı hücum barədə əldə etdiyi məlumatlar əsasında başladılmışdı.
Hücumun hədəfləri ölkənin əsas regionlarında yerləşən 30-dan çox hərbi və hökumət obyekti oldu. Zərbələrin coğrafiyası aşağıdakı şəhərləri əhatə etdi:
Tehran: Əsas atəş zərbəsi paytaxta dəydi. Şahidlər Universitet küçəsi və Cümhuri rayonu ətrafında qanadlı raketlərin dəyməsini qeydə aldılar. Şimal rayonu Seyyed Xandan ərazisində partlayışlar barədə məlumat verilir.
İsfahan: Ətrafında İranın nüvə proqramının və hərbi-sənaye kompleksinin ən mühüm elementlərinin cəmləşdiyi şəhər.
Kərəc, Qum və Kərmanşah: Bu şəhərlərdə idarəetmə məntəqələri, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) bazaları və ballistik raket arsenalları hədəfə alındı.
Beynəlxalq müşahidəçilərin xüsusi diqqətini yeddi qanadlı raketin Tehranda hökumət məhəlləsinə – İranın Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneinin rəsmi iqamətgahının və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının qərargahının bilavasitə yaxınlığına dəyməsi barədə xəbərlər cəlb etdi. Reuters agentliyinin məlumatına görə, Ayətullah Xameneinin özü əvvəlcədən təhlükəsiz yerə köçürülmüşdü.
İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats görünməmiş hərbi əməliyyatın keçirilməsi faktını rəsmən təsdiqlədi. Təcili müraciətində o, TSAHAL-ın «İsrail Dövlətinə qarşı birbaşa təhdidlərin aradan qaldırılması məqsədilə İrana qarşı qabaqlayıcı zərbə endirdiyini» bəyan etdi.
İranın ballistik raketlər və zərbə pilotsuz uçuş aparatları ilə dərhal cavab zərbəsi endirəcəyini gözləyən İsrail hökuməti həddindən artıq təhlükəsizlik tədbirlərinə əl atdı:
Fövqəladə vəziyyətin elan edilməsi: Ölkənin bütün ərazisində "daxili cəbhə"də xüsusi vəziyyət elan edildi (1951-ci il mülki müdafiə qanununa uyğun olaraq). Vətəndaşlara bomba sığınacaqlarının və qorunan otaqların yaxınlığında olmaq tapşırıldı.
Hava əlaqəsinin dayandırılması: İsrailin hava məkanı bütün mülki uçuşlar üçün tamamilə bağlandı.
HHM sistemləri: "Dəmir Gümbəz", "Davudun Sapandı" və "Xets" (Arrow) ailəsinin kompleksləri daxil olmaqla, çoxpilləli hava hücumundan müdafiə sistemləri maksimum döyüş hazırlığı rejiminə keçirildi.
28 fevral 2026-cı il əməliyyatı əvvəlki hadisələrdən (məsələn, 2025-ci ilin iyununda nüvə obyektlərinə endirilən zərbələrdən) kökündən fərqlənir, çünki Birləşmiş Ştatlar əməliyyatda açıq şəkildə birbaşa hərbi iştirak etdi. Amerika mənbələrinin məlumatına görə, Pentagon Yaxın Şərqdə yerləşən döyüş aviasiyasını və gəmiləri cəlb etdi.
Əməliyyat ərəfəsində ABŞ Müdafiə Nazirliyi regionda USS Gerald R. Ford və USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcılarının başçılıq etdiyi avidasıyıcı zərbə qruplarını strateji cəhətdən yerləşdirərək 150-dən çox döyüş təyyarəsinin iştirakını təmin etdi.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp operativ şəkildə Amerika hərbçilərinin iştirakını təsdiqlədi. Truth Social sosial şəbəkəsində dərc etdiyi bəyanatında o, vurğuladı:
«Biz İranda genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başladıq. Biz İran rejiminə nüvə silahına sahib olmağa icazə verməyəcəyik və bu qəddar rejimdən gələn təhlükəni məhv edəcəyik».
Hücum İranın nüvə proqramını məhdudlaşdırmaq cəhdləri çərçivəsində Tehrana verilmiş Amerika ultimatumunun müddətinin bitməsindən dərhal sonra baş verdi. Zərbələrin başlamasından bir neçə gün əvvəl Vaşinqton və London regiondan diplomatik personalın təxliyəsini başlatmışdı ki, bu da qaçılmaz fırtınanın aydın göstəricisi idi.
Fevralın 28-i səhər hadisələri dərhal bütün Avrasiya təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərdi:
Nəqliyyat kollapsu: İsrailin ardınca İran və qonşu İraq da öz hava məkanlarını tamamilə bağladılar. Yaxın Şərq üzərindəki səmada tranzit kommersiya uçuşları iflic oldu.
Enerji dəhlizlərinə təhlükə: Hərbi analitiklər İran və onun regional proksi qüvvələri (Livan "Hizbullah"ı və Yəmən husiləri daxil olmaqla) tərəfindən Amerika hərbi bazalarına və Fars körfəzindəki dəniz neft marşrutlarına cavab hücumlarının ən yüksək riskini proqnozlaşdırırlar.
Qafqazın reaksiyası: Rəsmi Bakı və Cənubi Qafqazın digər paytaxtları vəziyyətin inkişafını diqqətlə izləyirlər. Qonşu İrandakı hər hansı sabitsizsizlik bütün Qafqaz regionu üçün, o cümlədən sərhəd təhlükəsizliyi və "Şimal-Cənub" dəhlizindəki logistik zəncirlər məsələlərində dolayı risklər daşıyır.
Yaxın Şərqdəki vəziyyət tam miqyaslı regional müharibənin astanasında tarazlaşır. Eskalasiya məntiqi öz qaydalarını diktə edir: indi bütün dünya gərginliklə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəsmi cavabını gözləyir. Report.az redaksiyası gecə-gündüz rejimində beynəlxalq xəbər icmallarını və rəsmi bəyanatları izləməyə davam edir.
Bakı 4° C
