20 Yanvar — Ümumxalq Hüzn Günü — Azərbaycan tarixinin hem ən ağrılı, həm də xalqımızın milli azadlıq iradəsini, məğrurluğunu və qəhrəmanlığını nümayiş etdirən şanlı səhifələrindən biridir. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə SSRİ rəhbərliyinin əmri ilə sovet qoşunları Bakı şəhərinə və respublikanın digər bölgələrinə yeridilmiş, dinc əhaliyə qarşı misli görülməmiş qırğın törədilmişdir. Bu faciə Azərbaycan xalqının müstəqillik əzmini qıra bilməmiş, əksinə, sovet imperiyasına qarşı xalq hərəkatını daha da gücləndirərək ölkənin dövlət müstəqilliyinin bərpa olunmasında dönüş nöqtəsi olmuşdur. Aşağıda 20 Yanvar faciəsinin səbəbləri, həmin gecə baş verən hadisələr, şəhidlərin xatirəsi və bu günün ümumxalq hüzn günü kimi qeyd olunması haqqında ətraflı məlumat təqdim olunur.
1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də başlayan böhran fonunda Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, Dağlıq Qarabağ ətrafındakı gərginlik və o zamankı sovet rəhbərliyinin qərəzsiz mövqeyi Azərbaycan xalqının haqlı narazılığına səbəb olmuşdu. Xalq öz torpaqlarının bütövlüyünü, hüquqlarını və milli suverenliyini tələb edərək kütləvi etiraz aksiyalarına başlamışdı.
Mövcud rejimin siyasətinə və respublika rəhbərliyinin laxlayan mövqeyinə qarşı etiraz edən milyonlarla insan ayağa qalxmışdı. SSRİ rəhbərliyi isə siyasi böhranı dinc yolla həll etmək əvəzinə, güc tətbiq etmək və xalqın azadlıq hərəkatını qanla boğmaq qərarına gəldi.
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə saat 23:30 radələrində fövqəladə vəziyyət elan olunmadan və əhaliyə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən sovet ordusunun ağır texnikası və xüsusi təyinatlı hərbi birləşmələri Bakı şəhərinə yeridildi:
Dinc əhaliyə atəş açılması: Hərbçilər heç bir silahı olmayan, küçələrə çıxaraq tankların qarşısını kəsmək istəyən dinc sakinləri, qadınları, qocaları və uşaqları hədəfə aldılar.
Fövqəladə vəziyyət və informasiya blokadası: Faciəni gizlətmək məqsədilə yanvarın 19-da axşam saatlarında Azərbaycan televiziyasının enerji bloku partladıldı və respublikada televiziya yayımı dayandırıldı. Lakin bu, xalqın səsinin dünyaya yayılmasının qarşısını ala bilmədi.
İnsan tələfatı: Hərbi təcavüz nəticəsində Bakıda və digər rayonlarda yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, ağır yaralandı, minlərlə insan isə qanunsuz olaraq həbs edildi.
Faciənin ertəsi günü — 1990-cı il yanvarın 21-də həyatını riskə atan Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək kəskin bəyanat verdi. O, xalqımıza qarşı törədilmiş bu qanlı cinayəti qətiyyətlə pislədi, günahkarların cəzalandırılmasını tələb etdi və xalqın haqlı mübarizəsinə dəstəyini nümayiş etdirdi. Bu addım xalqın mənəvi dirçəlişində və haqq səsini dünyaya çatdırmasında mühüm rol oynadı.
Şəhidlərin dəfn mərasimi milyonlarla insanın iştirakı ilə əsl ümumxalq matəminə və eyni zamanda imperiya rejiminə qarşı açıq etiraz nümayişinə çevrildi. Bakının ən yüksək nöqtəsində — indiki Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılan qəhrəmanlar azadlığın simvoluna döndülər.
20 Yanvar sadəcə hüzn və matəm günü deyil, həm də Azərbaycan xalqının milli kimliyinin, oyanışının və mərdliyinin təsdiq olunduğu gündür:
Bu qanlı hadisə sovet imperiyası ilə xalq arasındakı mənəvi körpüləri həmişəlik dağıtdı.
Azərbaycan xalqı sübut etdi ki, azadlıq və müstəqillik uğrunda hər cür qurban verməyə hazırdır.
Məhz bu faciədən sonra xalqın milli azadlıq hərəkatı dönməz xarakter aldı və 1991-ci ildə Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdi.
Hər il yanvarın 20-si Azərbaycanda rəsmi olaraq Ümumxalq Hüzn Günü kimi qeyd olunur. Həmin gün səhər saatlarından etibarən ölkənin bütün bölgələrindən, müəssisələrdən, məktəblərdən minlərlə insan paytaxtdakı Şəhidlər Xiyabanına axın edir, məzarlar üzərinə qərənfillər düzürlər. Ölkə ərazisində dövlət bayraqları endirilir, saat 12:00-da isə bütün respublikada şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunur.
Bakı 21° C
