Aİ-də parçalanma? Avropa liderlərinin İran-İsrail münaqişəsinə fərqli yanaşmaları

Avropa İttifaqı (Aİ) İsrail və İran arasında münaqişənin diplomatik yolla həllinə çağırır. Bu arada, artıq bir neçə gündür, jurnalistlərin suallarına baxmayaraq, müxtəlif strukturların nümayəndələri tərəfindən münaqişəyə heç bir birmənalı qiymət verilmir ki, bu da Aİ rəhbərliyinin məsələ ilə bağlı mövqeyini və müvafiq olaraq onun hazırkı vəziyyətdə mümkün hərəkətlərini daha aydın başa düşməyə imkan vermir.

"Report"un Avropa bürosunun məlumatına görə, Avropa siyasətinin paytaxtı Brüsseldə keçirilən növbəti mətbuat brifinqində medianın suallarını cavablandırmaq səlahiyyəti olan şəxslər, eləcə də Avropa diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallasın özü Aİ-nin İsrail və İran arasında münaqişənin gərginləşməsi ilə bağlı mövqeyini izah edə bilməyib.

Kallasın ABŞ-nin İrana zərbələr endirməsinin daha geniş regional münaqişəyə səbəb ola biləcəyi xəbərdarlığı ilə bağlı suala Komissiyanın sözçüsü Ənvər əl-Anuni Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsinin amerikalı həmkarları və digər maraqlı tərəflərlə sıx təmasda olduğunu təsdiqləyib.

"Avropa İttifaqı adından ali nümayəndənin bəyanatında əks olunan Aİ-27 mövqeyində qeyd olunduğu kimi, gərginliyin azaldılması və təmkin, eləcə də hər iki tərəfin beynəlxalq hüquqa hörmət çağırışları ali nümayəndənin danışdığı bütün həmsöhbətlərə çatdırılır", - əl-Anuni izah edib.

İranda rejim dəyişikliyi ehtimalı ilə bağlı suala Aİ sözçüsü açıq şəkildə bildirib: “Rejim dəyişikliyi Aİ-nin razılaşdırılmış mövqeyinin bir hissəsi deyil”. O vurğulayıb ki, Aİ bütün mövcud variantlardan, o cümlədən sanksiyalardan istifadə edərək, bütün narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün İrana qarşı hərtərəfli yanaşma izləyir.

“Avropa həmişə aydın şəkildə bildirib ki, İran heç vaxt nüvə silahı inkişaf etdirməməli və ya əldə etməməlidir”, - Aİ nümayəndəsi İsrailin İrana zərbələri və onların beynəlxalq hüquqa uyğunluğu ilə bağlı xatırladıb.

O qeyd edib ki, Atom Enerjisi Beynəlxalq Agentlik (AEBA) ötən həftə İranı öhdəliklərini pozduğunu bəyan edib və bu, təkcə İsrail üçün deyil, bütün region üçün təhlükə yaradır.

Ancaq belə bir cavabın avropalı siyasətçilərin beyinlərində nələrin baş verdiyini və ümumiyyətlə, razılaşdırılmış hər hansı mövqenin olub-olmadığını başa düşməyə imkan vermədiyi göz qabağındadır.

Yaxın Şərqdə eskalasiya başlayandan bəri və Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayenin İsrailin özünümüdafiə hüququ ilə bağlı bəyanatından sonra media nümayəndələri bunun İsrailin İranı atəşə tutmasının özünümüdafiə kimi qəbul etməsi və buna görə də haqlı olub-olmaması sualına aydın cavab almağa çalışıblar. Lakin natiqlər yenə cavab verməkdən yayındılar.

Ancaq bu, təkcə mətbuatın məyusluğuna səbəb olmur. Avropa Parlamentinin bir neçə üzvü bu yaxınlarda bəyanatlar verib və Ukrayna ilə bənzətmə apararaq, niyə Rusiya məsələsində bunun dərhal “təcavüz” və İsrailin özünümüdafiə hüququ adlandırıldığını soruşub.

Avropa Komissiyasının rəsmi nümayəndəsi qeyd edib ki, prezidentin mövqeyi aydındır və G7 liderlərinin bəyanatına uyğundur ki, bu da İsrailin özünümüdafiə hüququnu təsdiqləyir, lakin mülki şəxslərin müdafiəsinin vacibliyini vurğulayır. Eyni zamanda, komissiyada akkreditə olunmuş jurnalistlər Kallasın təmkinli bəyanatı ilə fon der Leyenin kifayət qədər sərt bəyanatı arasında aşkar uyğunsuzluğu dəfələrlə vurğuladılar.

Avropa Komissiyasının rəsmi nümayəndəsi qeyd edib ki, prezidentin mövqeyi aydındır və İsrailin özünümüdafiə hüququnu təsdiqləyən, lakin mülki əhalinin qorunmasının vacibliyini vurğulayan G7 liderlərinin bəyanatına uyğundur. Eyni zamanda, komissiya tərəfindən akkreditə olunmuş jurnalistlər dəfələrlə Kallasın təmkinli ifadəsinin və fon der Lyayenin kifayət qədər kəskinliyini vurğulayıblar.

Avropa İttifaqının ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın "şərtsiz təslim olması" çağırışını dəstəkləyib-dəstəkləmədiyi ilə bağlı suala AK nümayəndəsi belə cavab verib: "Biz bu bəyanatları şərh etmirik. Bizim mövqeyimiz kifayət qədər aydındır. Diplomatiya üstünlük təşkil etməlidir və davamlı təhlükəsizlik hərbi əməliyyatlarla deyil, diplomatiya ilə qurulur".

Avropa İttifaqının nümayəndəsi Aİ-nin böhranla bağlı konkret hərəkətlərinə toxunaraq qeyd edib ki, bölgəni tərk etmək istəyən Aİ vətəndaşlarına kömək etmək üçün mülki müdafiə mexanizmi işə salınıb.

İsrail və Fələstin arasında “iki dövlətli” həllin həyata keçirilməsinə dair Nyu-Yorkda təxirə salınmış konfransa gəlincə, Aİ nümayəndəsi təxirə salınmanın “qanuni logistik və təhlükəsizlik səbəblərini” başa düşdüyünü bildirib və Aİ-nin iki dövlət həllini dəstəklədiyi üçün yeni tarixi səbirsizliklə gözlədiyini, bütün tərəfləri onun həyat qabiliyyətinə xələl gətirən hərəkətlərdən çəkinməyə çağırdığını vurğulayıb.

Qeyd edək ki, növbəti bazar ertəsi Belçikanın paytaxtında Xarici Əlaqələr Şurasının növbəti iclası keçiriləcək, burada digər məsələlərlə yanaşı, Aİ ilə İsrail arasında Assosiasiya Sazişinin 2-ci maddəsinə yenidən baxılması planlaşdırılır.

Mayın 20-də Avropa Komissiyasının ali nümayəndəsi/vitse-prezidenti bu maddənin nəzərdən keçirilməsinə başlanıldığını elan etdi, maddədə İsrailin insan hüquqlarına və sazişin mühüm elementi olan demokratik prinsiplərə riayət etməsi qiymətləndiriləcək. Bir çox müşahidəçilər Qəzzada davam edən müharibə və oradakı humanitar böhranla birlikdə son hadisələr fonunda bunun razılaşmanın dayandırılması ilə nəticələnə biləcəyinə inanmağa meyllidirlər.