Valyuta məzənnələri — bir ölkənin milli pul vahidinin dəyərinin digər dövlətlərin valyutaları ilə qarşılıqlı nisbətini, digər sözlə, xarici valyuta vahidinin milli valyuta ilə ifadə olunan qiymətini müəyyən edən əsas maliyyə və iqtisadi göstəricidir. Qlobal maliyyə sisteminin və beynəlxalq ticarətin təməl daşı olan valyuta məzənnələri ölkələrarası iqtisadi əlaqələrin, ixrac-idxal əməliyyatlarının, xarici sərmayə axınının və turizmin tənzimlənməsində həlledici rol oynayır. Mərkəzi banklar tərəfindən tənzimlənən və ya bazar tələb-təklifi əsasında formalaşan məzənnələr ölkənin iqtisadi sabitliyinin, inflyasiya səviyyəsinin və ümumi maliyyə sağlamlığının ən həssas indikatorlarından biri hesab olunur. Məzənnələrin dəyişməsi həm fərdi istehlakçıların gündəlik xərclərinə, həm də transmilli şirkətlərin qlobal miqyasdakı maliyyə strategiyalarına birbaşa təsir göstərir.
Üzgüçü (sərbəst dəyişən) məzənnə: Valyuta bazarında tələb və təklif qanunlarına uyğun olaraq sərbəst şəkildə dəyişən məzənnə növüdür. Əksər inkişaf etmiş ölkələrdə (məsələn, ABŞ dolları, avro, funt sterlinq) bu mexanizm tətbiq olunur.
Sabit məzənnə: Milli valyutanın dəyərinin digər güclü valyutaya və ya valyuta səbətinə qəti şəkildə bağlandığı və mərkəzi bankın müdaxilələri ilə sabit saxlandığı rejimdir. Bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələr iqtisadi sabitliyi qorumaq üçün bu üsuldan istifadə edirlər.
Nominal məzənnə: Bir valyutanın digər valyuta ilə birbaşa dəyişdirilmə nisbətidir (məsələn, bir ABŞ dollarının manatla ifadə olunan cari qiyməti).
Real məzənnə: İki ölkə arasında qiymət səviyyələrinin və ya inflyasiya fərqinin nəzərə alındığı, ölkənin xarici bazarlardakı rəqabət qabiliyyətini göstərən daha geniş iqtisadi göstəricidir.
Faiz dərəcələri: Mərkəzi bankların uçot dərəcəsini artırması və ya azaltması xarici investorların həmin valyutaya olan marağına birbaşa təsir edərək məzənnənin güclənməsinə və ya zəifləməsinə səbəb olur.
İnflyasiya və ticarət balansı: Ölkədə inflyasiya səviyyəsinin yüksək olması milli valyutanın alıcılıq qabiliyyətini azaldır. Eyni zamanda, ixracın idxalı üstələməsi və ya əksinə, xarici ticarət kəsiri məzənnələrə güclü təzyiq göstərir.
Qlobal böhranlar və spekulyasiyalar: Siyasi qeyri-sabitliklər, müharibələr, qlobal enerji böhranları və investorların psixoloji gözləntiləri valyuta bazarlarında (Forex) kəskin dalğalanmalara yol açır.
Sabitlik və tənzimləmə: Azərbaycanda milli valyutanın — manatın məzənnə siyasəti ölkənin makroiqtisadi sabitliyinin qorunmasına, daxili bazarda qiymətlərin sabitliyinin təmin olunmasına və idxaldan yaranan inflyasiya təzyiqlərinin neytrallaşdırılmasına xidmət edir.
Rəsmi məzənnələr: Mərkəzi Bank tərəfindən hər gün aparıcı xarici valyutaların (ABŞ dolları, avro, Rusiya rublu və s.) rəsmi məzənnələri elan edilir və banklar tərəfindən əməliyyatlarda bu göstəricilərdən istifadə olunur.
Bakı 23° C
