Hazırda Azərbaycanda bir rəsmi ödənişli avtomobil yolu fəaliyyət göstərir, digərində isə ödəniş sisteminin tətbiqi mərhələsi gedir. Bu infrastruktur ölkənin beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinə (xüsusən də "Şimal-Cənub" dəhlizinə) inteqrasiyası strategiyasının mühüm bir hissəsidir.
Aşağıda 2026-cı il vəziyyətinə görə Azərbaycandakı ödənişli magistrallarla bağlı mövcud vəziyyətin ətraflı təhlili təqdim olunur.
Bu, ölkədə ilk və hələlik əsas ödənişli yoldur. O, 2023-cü ilin oktyabrında rəsmən istifadəyə verilib və Azərbaycanı Rusiya ilə birləşdirən logistika marşrutunun ən mühüm elementinə çevrilib.
Əsas xüsusiyyətləri:
Uzunluğu: 129 kilometr.
Marşrut: H.Z. Tağıyev qəsəbəsindən (Sumqayıtın yaxınlığında) başlayır və Rusiya sərhədinə qədər uzanır.
Kateqoriya: Dörd hərəkət zolağı (hər istiqamətdə iki) olan 1-ci texniki dərəcəli yol (avtomagistral). Yolda kəsişmələr və işıqforlar yoxdur, bu da maneəsiz hərəkəti təmin edir.
Sürət həddi: Sahədən asılı olaraq icazə verilən maksimal sürət 110-120 km/saat təşkil edir.
Ödəniş sistemi və tariflər:
Gediş haqqı nəqliyyat vasitəsinin növündən və qət edilən məsafədən (hər kilometrə görə tarifasiya) asılı olaraq dəyişir.
Minik avtomobilləri: Kilometr üçün 9,3 qəpik (129 km-lik bütün marşrut üçün təxminən 12 manat).
Yük avtomobilləri (3,5 tona qədər) və mikroavtobuslar: Kilometr üçün 11,6 qəpik (bütün marşrut üçün təxminən 15 manat).
Ağır yük avtomobilləri və avtobuslar: Kütlədən və oxların sayından asılı olaraq kilometr üçün 15-27 qəpik.
Ödəniş üsulları:
Yolda buraxılış məntəqələrində sıxlığı minimuma endirən müasir ödəniş toplama sistemi tətbiq edilib:
Təmassız ödəniş (Free Flow): Sürücülər xüsusi smart-kart və ya transponder əldə edə bilərlər. Sistem avtomobilin nömrəsini avtomatik oxuyur və dayanmağa ehtiyac qalmadan vəsaiti hesabdan silir.
Nağd və ya bank kartı ilə ödəniş: Smart-kartı olmayanlar üçün kassirlərin işlədiyi və ya özünəxidmət terminallarının quraşdırıldığı şlaqbaumlu ənənəvi ödəniş məntəqələri nəzərdə tutulub.
Bu trassa (Ələt – Astara kimi də tanınır) "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin cənub vektorudur. Yol özü artıq tikilmiş və fəal şəkildə istifadə edilsə də, burada gediş haqqının yığılması sistemi mərhələli şəkildə tətbiq olunur.
Cari status:
Ödənişli sahənin uzunluğu: İlkin olaraq təqribən 200 kilometrlik hissənin ödənişli edilməsi planlaşdırılırdı.
İnfrastruktur: Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi (AAYDA) artıq trassada buraxılış məntəqələri və nömrələri oxuyan elektron sistemlər quraşdırıb.
Gözləntilər: Bu yolda tariflərin şimal istiqaməti (Bakı - Quba) ilə müqayisə oluna biləcəyi planlaşdırılır. Burada gediş haqqının tətbiqi də İrandan və Fars körfəzi ölkələrindən gələn yük avtomobillərinin (TIR-ların) tranzitinin sürətləndirilməsinə yönəlib.
Qeyd etmək vacibdir ki, Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, hər bir ödənişli yolun mütləq pulsuz alternativi olmalıdır.
Bakı – Quba – Rusiya Federasiyası sərhədi trassası üçün alternativ – yaşayış məntəqələrindən keçən, sürət məhdudiyyətləri və işıqforları olan köhnə avtomobil yoludur (M-1 trassası).
Cənub istiqaməti (Bakı – Astara) üçün də Xəzər dənizinin sahilinə daha yaxın keçən və bir çox kənd və şəhərləri kəsən köhnə yol mövcuddur.
Ödənişli yolların tətbiqi bir neçə strateji vəzifəni həll edir:
Tranzit üçün nəqliyyat xərclərinin azaldılması: İşıqforsuz və kəsişmələri olmayan sürətli trassalar TIR-lara yanacağa və ən əsası vaxta qənaət etməyə imkan verir ki, bu da Azərbaycanın tranzit marşrutunu daha cəlbedici edir.
Ekologiya və təhlükəsizlik: Ağır tranzit nəqliyyatının köhnə yollardakı yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdırılması qəza səviyyəsini azaldır, kənd və şəhərlərdə ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırır.
İnvestisiyaların özünü doğrultması: Gediş üçün toplanan vəsaitlər dövlət büdcəsinin yükünü azaldaraq elə bu yüksək texnologiyalı trassaların saxlanılmasına və təmirinə yönəldilir.
Bakı 12° C
