Novruz — sadəcə təqvim bayramı deyil, milyonlarla insan üçün yeni həyatın başlanğıc nöqtəsidir. Azərbaycanda bu bayram təbiətin yenilənməsinin, ruhun saflaşmasının və çoxəsrlik ənənələrə sadiqliyin rəmzi kimi xüsusi yer tutur. 2026-cı ildə yaz bərabərliyi Bakı vaxtı ilə martın 20-si saat 00:04-də baş verib və Şimal yarımkürəsində astronomik baharın gəlişini müjdələyib.
Novruzun kökləri qədim dövrlərə, zərdüştlük və Günəş kultu erasına qədər gedib çıxır. Tarixçilərin fikrincə, bayramın yaşı 3700-dən 5000 ilə qədərdir. Dövrlərin və siyasi rejimlərin dəyişməsinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı bu təntənənin orijinallığını qoruyub saxlaya bilib.
30 sentyabr 2009-cu ildən Novruz YUNESKO-nun Qeyri-maddi mədəni irs üzrə reprezentativ siyahısına daxil edilib, BMT Baş Assambleyası isə 21 martı "Beynəlxalq Novruz Günü" elan edib. Bu, bayramın həmrəyliyə və mehriban qonşuluğa çağıran sülhməramlı missiyasını vurğulayır.
Novruza hazırlıq əsas tarixdən bir ay əvvəl başlayır. Azərbaycanda təbiətin dörd ünsürünə həsr olunmuş dörd bayram çərşənbəsi qeyd edilir:
Su çərşənbəsi: Hesab olunur ki, bu gün çaylar və bulaqlar canlanır, su yenilənir və müalicəvi xüsusiyyətlər qazanır.
Od çərşənbəsi: Günəşə və istiyə həsr olunur. Ənənəvi olaraq təmizlənməni simvolizə edən tonqallar çatılır.
Yel çərşənbəsi: Bahar küləyinin təbiəti oyatdığı və ağacların tumurcuqlarını açdığı vaxtdır.
Torpaq çərşənbəsi: Hazırlığın son akkordudur; bu gün torpaq tam isinir və əkinə hazır olur.
Bayramın mərkəzi atributu xonçadır — böyük sininin ortasında qırmızı lentlə bağlanmış səməni (boşqabda cücərdilmiş buğda) ucalır. Səməni bərəkət və bolluq rəmzidir.
Novruzun bayram menyusu əsl qastro-şifrədir:
Şəkərbura bütöv ayı xatırladır.
Paxlava səmadakı ulduzları və Yer kürəsinin qatlarını simvolizə edir.
Şor-qoğal parlaq bahar günəşi ilə əlaqələndirilir.
Plov Azərbaycan mətbəxinin "şahı" olaraq bayram gecəsi mütləq süfrədə olmalıdır.
Süfrədə həmçinin boyanmış yumurtalar (həyatın yaranması rəmzi), güzgü və şamlar olmalıdır. Şamlar ailə üzvlərinin sayına görə yandırılır və inanclara görə, onları söndürmək olmaz — özləri axıra qədər yanmalıdır ki, evə işıq və uzun ömür gətirsinlər.
Novruzu folklor personajları olan Kosa və Keçəl olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Onların komik mübahisələri qış və baharın mübarizəsini simvolizə edir və burada bahar mütləq qalib gəlir.
Bayram uşaqlara xüsusi zövq verir. "Papaqatdı" mərasimi qədim bir adətdir: uşaqlar qonşuların qapısına papaq qoyub gizlənirlər, ev sahibləri isə o papağı şirniyyat, qoz-fındıq və ya meyvə ilə doldurmalıdırlar.
Ən parlaq ənənələrdən biri tonqal üzərindən tullanmaqdır. Hesab olunur ki, alovun üzərindən tullanan insan köhnə ildə bütün xəstəliklərini və kədərlərini qoyur, mənfi enerjini "yandırır" və bu sözləri deyir: “Hamı mənim ağırlığım-uğurluğum bu odda yansın”.
Bu gün Novruz Azərbaycanda xüsusi təmtəraqla qeyd olunur. Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, 2026-cı ildə 20-24 mart tarixləri qeyri-iş günləri elan edilib ki, bu da ailələrin bir araya gəlməsinə və qohumları ziyarət etməsinə imkan yaradır. Bakıda və regionlarda kütləvi gəzintilər, xalq sənətkarlığı sərgiləri və milli ansamblların çıxışları təşkil olunur.
Bahar bayramı həm də incikliklərin unudulması vaxtıdır. Novruzun qədim qanununa görə, bu günlərdə heç kim münaqişə etməməli, küsülü olanlar isə mütləq barışmalıdırlar. Bu, nəsilləri birləşdirməyə davam edən böyük bir humanizm təntənəsidir.
Bakı 11° C
