Kabil (fars. و پشتو: کابل) — Əfqanıstanın paytaxtı və ölkənin iqtisadi, siyasi, eləcə də mədəniyyət mərkəzidir. Dəniz səviyyəsindən təqribən 1,800 metr yüksəklikdə yerləşən bu şəhər dünyanın ən yüksəkdə yerləşən paytaxtlarından biri hesab olunur. Coğrafi olaraq Hinduquş dağ silsiləsinin qoynunda, əzəmətli dağların əhatə etdiyi dərin və dar bir vadidə, Kabil çayının sahilində qərarlaşıb. Bu unikal dağlıq relyef və strateji mövqe şəhərə tarix boyu təbii müdafiə qabiliyyəti qazandırmaqla yanaşı, onu Şərqlə Qərbi, Hindistan yarımadası ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən əsas karvan yollarının kəsişmə nöqtəsinə çevirmişdir. Sərt kontinental iqlimə malik olan Kabildə qış aylarında güclü qar yağır və şaxtalı hava hökm sürür, yay aylarında isə günəşli və quru hava şəraiti üstünlük təşkil edir.
Kabil 3500 ildən artıq sənədləşdirilmiş qədim tarixə malik olub, bəşəriyyətin və qədim Asiya sivilizasiyalarının ən qədim məskənlərindən biridir. Eramızdan əvvəl II minilliyə aid edilən mənbələrdə adı çəkilən şəhər tarix boyu bir çox imperiyaların və hökmdarların diqqət mərkəzində olmuşdur. Zərdüştlük dövründən başlayaraq Əhəmənilər imperiyası, Böyük İsgəndərin yürüşləri, Maurya imperiyası, Kuşan krallığı və buddist təsir dairələri bu torpaqlarda dərin izlər qoymuşdur. VII əsrdən etibarən İslam dininin regiona yayılması ilə Kabil islam mədəniyyətinin və elm mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Qəznəvilər, Qurlular, Teymurilər və nəhayət Böyük Moğol imperiyası dövründə şəhər memarlıq, ticarət və incəsənət sahələrində qızıl dövrünü yaşamışdır. Məşhur Moğol imperatoru Baburun vəsiyyətinə əsasən məhz Kabildə dəfn olunması və onun adını daşıyan "Baği-Babur" kompleksinin yaradılması şəhərin tarixi əhəmiyyətini birə-bir artırmışdır. XIX və XX əsrlərdə Böyük Britaniya və Rusiya imperiyaları arasındakı geosiyasi rəqabət ("Böyük Oyun") fonunda Əfqanıstanın müstəqilliyini qoruyub saxlamasında Kabil əsas müqavimət və dövlətçilik mərkəzi olmuşdur.
Kabil zəngin memarlıq abidələri, qədim qalaları və unikal şərq koloritini özündə birləşdirən mədəniyyət mərkəzidir. Şəhərin simvollarından biri olan qədim Bala Hissər qalası əsrlər boyu hökmdarların iqamətgahı və müdafiə istehkamı kimi xidmət etmişdir. Bundan əlavə, şəhərdəki tarixi məscidlər, karvansaralar, eləcə də Əfqanıstan Milli Muzeyi qədim dövrlərə aid qiymətli arxeoloji tapıntıları qoruyub saxlayır. Kabil əhalisi etnik və mədəni baxımdan olduqca rəngarəngdir. Burada taciklər, puştunlar, həzarələr, özbəklər, türkmənlər və digər xalqlar dinc yanaşı yaşayırlar. Bu etnik müxtəliflik şəhərin mətbəxinə (ənənəvi əfqan plovu, mantı, kabab növləri), musiqisinə, sənətkarlığına və adət-ənənələrinə zənginlik qatmışdır. Xüsusilə şəhərin ənənəvi bazarları — "Şur Bazar" və "Çəndol" əsrlər boyu xalçaçılıq, zərgərlik, əl işi mis qablar və yerli toxuculuq məmulatlarının satıldığı canlı ticarət mərkəzləri olaraq qalmaqdadır.
Son onilliklərdə baş verən geosiyasi dəyişikliklər, hərbi qarşıdurmalar və hakimiyyət dəyişiklikləri Kabilin infrastrukturuna, iqtisadiyyatına və sosial həyatına ciddi sınaqlar gətirmişdir. Şəhər uzun müddət dağıntılar və humanitar böhranlarla mübarizə aparmalı olmuşdur. Buna baxmayaraq, yerli əhalinin dözümlülüyü, ticarətçilərin fəallığı və kiçik sahibkarlığın canlanması sayəsində şəhər təsərrüfatı tədricən bərpa olunur. Müasir dövrdə Kabil daxili sabitliyin qorunması, küçə və yolların yenidən qurulması, su təchizatı, elektrik enerjisi layihələrinin icrası və ictimai xidmətlərin təkmilləşdirilməsi kimi böyük quruculuq işləri ilə gündəmdədir. Şəhər əhalisinin sayının sürətlə artması nəqliyyat və mənzil sektorunda yeni infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsini zəruri edir.
Bu mövzulu bölmədə Kabildə baş verən ictimai-siyasi proseslərə, humanitar vəziyyətə, iqtisadi islahatlara, beynəlxalq əlaqələrə, tarixi abidələrin qorunmasına və şəhərin gündəlik həyatına dair ən son xəbərlər və analitik materiallar toplanmışdır.
Bakı 24° C
