Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri — 2020-ci ilin payızında 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində suverenliyi bərpa edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionlarıdır.
Bu proses həmin torpaqların demək olar ki, 30 illik işğalına son qoydu və onların genişmiqyaslı bərpası mərhələsinə start verdi.
İşğaldan azad edilmiş ərazilər Azərbaycanın cənub-qərb hissəsinin mühüm bir qismini əhatə edir. Onların qaytarılması prosesini üç əsas mərhələyə bölmək olar:
Döyüş əməliyyatları zamanı azad edilənlər (2020-ci ilin payızı): Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı rayonları, Şuşa şəhəri və Hadrut qəsəbəsi (Xocavənd rayonu), eləcə də digər rayonlardakı onlarla kənd.
Üçtərəfli Bəyanata əsasən qaytarılanlar (noyabr-dekabr 2020-ci il): Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları atəşkəs razılaşmasına uyğun olaraq sülh yolu ilə Bakının nəzarətinə qaytarıldı.
Suverenliyin tam bərpası (sentyabr 2023-cü il): Keçirilmiş lokal əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Xankəndi, Xocalı, Ağdərə, Xocavənd şəhərləri və ətraf yaşayış məntəqələri üzərində nəzarəti bərpa etdi. 2023-cü ilin sonunda Milli Məclisin qərarı ilə Ağdərə rayonu yenidən formalaşdırıldı.
Bu torpaqların infrastrukturunun bərpası, səmərəli planlaşdırılması və milli iqtisadiyyata inteqrasiyası məqsədilə 2021-ci ildə Azərbaycanda yeni iqtisadi rayonlaşdırma təsdiq edildi. İki yeni rayon yaradıldı:
Qarabağ iqtisadi rayonu: Xankəndi şəhəri, Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa və Tərtər rayonlarını əhatə edir.
Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu: Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonlarını birləşdirir.
Bu gün həmin ərazilərdə bir neçə fundamental istiqaməti özündə birləşdirən "Böyük Qayıdış" dövlət proqramı həyata keçirilir:
Genişmiqyaslı minatəmizləmə: Bu, ən çətin və prioritet vəzifədir, çünki ərazilər dünyanın ən çox minalanmış zonalarından biri hesab olunur. Bu işlə Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi (ANAMA) məşğul olur.
İnfrastruktur bumu: Sıfırdan minlərlə kilometr yeni avtomobil yolları (o cümlədən Şuşaya çəkilən məşhur "Zəfər Yolu") və dəmir yolu xətləri çəkilir. Füzuli və Zəngilanda beynəlxalq hava limanları tikilərək istifadəyə verilib, Laçında isə hava limanının inşası davam edir.
"Ağıllı şəhərlər" və "Ağıllı kəndlər": Yaşayış məntəqələrinin bərpası müasir, ekoloji təmiz texnologiyaların tətbiqi ilə həyata keçirilir. İlk belə layihə Zəngilan rayonundakı Ağalı kəndi oldu. Yeni şəhərlərdə yeraltı kommunikasiyalar çəkilir və alternativ enerji mənbələrindən istifadə olunur.
Köçürülmə: Keçmiş məcburi köçkünlərin yenidən qurulmuş doğma yurdlarına (Laçın, Füzuli, Şuşa və bir sıra kəndlərə) könüllü qayıdışının mərhələli prosesi davam edir
Bakı 11° C
