"Drujba" neft kəməri — Rusiya Federasiyasının yataqlarını Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələrinin neft emalı zavodları ilə tarixi olaraq birləşdirən dünyanın ən böyük magistral boru kəmərləri sistemidir. Soyuq müharibənin qızğın çağında sosialist blokunun iqtisadi inteqrasiyasının rəmzi kimi inşa edilən bu arteriya bu gün qlobal geosiyasi və enerji qarşıdurmasının tən mərkəzində qalıb.
2026-cı ilə qədər "Drujba"nın statusu və iş prinsipləri kökündən dəyişib. Rusiya neftinin inhisarçı tədarük kanalından boru kəməri siyasətin iqtisadiyyata qaydalar diqtə etdiyi mürəkkəb bir tranzit sisteminə çevrilib.
Nəhəng neft arteriyasının inşası ideyası 1958-ci ildə Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurası (QİYŞ) çərçivəsində yaranıb. Əsas məqsəd SSRİ-nin müttəfiq ölkələrini: Polşa, ADR, Çexoslovakiya və Macarıstanı etibarlı və ucuz xammalla təmin etmək idi.
Tikinti 1960-cı ildə başladı və həqiqətən də möhtəşəm sürətlə aparıldı. Magistralın rəsmi açılışı artıq 1964-cü ildə baş tutdu.
Ümumi uzunluğu: təxminən 8900 kilometr (bütün qollar daxil olmaqla).
Başlanğıc nöqtəsi: Volqaboyu, Ural və Sibirdən neftin toplandığı Əlmət şəhəri (Tatarıstan Respublikası).
Marşrut: Boru kəməri Samara və Bryanskdan keçərək Belarusun Mozır şəhərinə qədər uzanır və burada onun iki əsas qola tarixi bölünməsi baş verir.
"Drujba" sistemi öz şaxəliliyi ilə unikaldır ki, bu da 2026-cı ildə onun sahələrinin tamamilə fərqli taleyini müəyyən edib:
Şimal qolu: Belarus ərazisindən keçərək Polşa və Almaniyaya uzanır. Genişmiqyaslı sanksiyalar tətbiq edilməzdən əvvəl bu, Almaniyanın ən böyük neft emalı zavodlarına (məsələn, Şvedtdəki NEZ) Urals markalı neftin tədarükünün əsas kanalı idi.
Cənub qolu: Ukrayna ərazisindən keçir və daha sonra Slovakiya, Çexiya və Macarıstana şaxələnir. Tarixən bu marşrut dənizə və alternativ liman terminallarına çıxışı olmayan ölkələri təmin edirdi.
Avropa İttifaqının Rusiya Federasiyasının enerji sektoruna genişmiqyaslı sanksiya təzyiqinin başlaması ilə neft kəmərinin adi iş sxemi dağıldı. 2026-cı ilə tranzit mənzərəsi aşağıdakı kimidir:
Şimal qolu ilə Rusiya tədarükünün dayandırılması: Almaniya və Polşa Rusiya boru kəməri neftinin idxalından tamamilə imtina ediblər. Lakin infrastruktur boş dayanmır — indi Şimal qolu ilə Avropaya tranzitlə Qazaxıstan nefti (KEBCO markalı) vurulur. Bu mürəkkəb logistik manevr Almaniya NEZ-lərinin işini qoruyub saxlamağa və Qazaxıstana gəlir təmin etməyə imkan verib.
Cənub qolu üçün istisnalar: Macarıstan, Slovakiya və Çexiyanın tankerləri qəbul etmək üçün dənizə çıxışı olmadığına görə, Aİ onlar üçün neft embarqosundan müvəqqəti istisna edib. Müharibənin bürüdüyü Ukraynadan keçən Cənub qolu ilə Rusiya nefti bu ölkələrin NEZ-lərinə daxil olmaqda davam edir, baxmayaraq ki, diversifikasiya proqramları ilə əlaqədar həcmlər hər il azalır.
"Drujba" boru kəməri ilə Rusiya neftinin tədarükünün azalması bütün Avropa enerji bazarının fundamental şəkildə yenidən qurulmasına səbəb oldu. Bu şəraitdə alternativ tədarükçülərin və logistik mərkəzlərin strateji əhəmiyyəti kəskin şəkildə artdı ki, onların da arasında Azərbaycan əsas rol oynayır.
Avropanın Rusiya xammalından imtina etməsi Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə tədarük edilən yüksək keyfiyyətli Azərbaycan neftini (Azeri Light) Cənubi və Mərkəzi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas qarantlarından birinə çevirdi. Bundan əlavə, Azərbaycanın müstəqil tranzit infrastrukturunun yaradılmasındakı uğurlu təcrübəsi bu gün Aİ ölkələri tərəfindən inhisarçı asılılıqdan qurtulmanın etalon modeli kimi öyrənilir.
"Drujba" neft kəməri 2026-cı ildə fəaliyyət göstərən mühəndislik möcüzəsi olaraq qalır, lakin onun qızıl dövrü keçmişdə qalıb. Bu gün o, kommersiya layihəsindən daha çox, dünya enerji xəritəsinin nə qədər tez dəyişə biləcəyini nümayiş etdirən mürəkkəb geosiyasi bir alətdir.
Bakı 12° C
