Donald Con Tramp (Donald John Trump) — amerikalı dövlət xadimi, milyarder və Amerika Birləşmiş Ştatlarının 47-ci prezidentidir. 2024-cü il seçkilərindəki qələbəsindən sonra Ağ Evə qayıdaraq, o, ABŞ tarixində fasilə ilə bu vəzifəni iki dəfə tutmağı bacaran ikinci prezident (Qrover Klivlenddən sonra) oldu. 2026-cı ilin yazına qədər onun administrasiyası Vaşinqtonun qlobal iqtisadiyyat, təhlükəsizlik və beynəlxalq ittifaqlara yanaşmalarını köklü şəkildə dəyişərək, "Öncə Amerika 2.0" (America First) proqramını fəal şəkildə həyata keçirir.
Trampın ikinci müddəti iqtisadiyyatın deregulyasiyasına və sərhədlərin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş daxili siyasətdəki qətiyyətli addımlarla xarakterizə olunur. 2025–2026-cı illərdə onun administrasiyası federal aparatın irimiqyaslı yenidən qurulmasına və ticarət sazişlərinə yenidən baxılmasına diqqət yetirib.
Daxili gündəliyin əsas vektorları (2026-cı il):
İqtisadi millətçilik: Amerika istehsalçılarını qorumaq və istehsal güclərinin ABŞ-a qaytarılmasını stimullaşdırmaq üçün idxala (xüsusən də Asiya ölkələrindən) yeni tariflərin tətbiqi.
Enerji dominantlığı: Federal torpaqlarda neft və qaz hasilatına qoyulan ekoloji məhdudiyyətlərin ləğvi, bu da ABŞ-ın dünyanın ən böyük enerji resursları ixracatçısı statusunu möhkəmləndirməsinə imkan verdi.
İmmiqrasiya siyasəti: Cənub sərhədində sərt nəzarət və onun prezidentliyinin ən çox müzakirə olunan aspektlərindən biri olaraq qalan irimiqyaslı deportasiya proqramlarının həyata keçirilməsi.
Donald Trampın 2026-cı ildəki xarici siyasət kursu sərt praqmatizmə və ənənəvi ideoloji müdaxiləçilikdən imtinaya əsaslanır. Vaşinqton "tranzaksional diplomatiya"ya keçib, burada hər bir beynəlxalq saziş yalnız ABŞ üçün iqtisadi və strateji fayda baxımından qiymətləndirilir.
Tramp Avropadakı NATO müttəfiqlərinə təzyiq göstərməyə davam edərək, onlardan təkcə ÜDM-in 2%-i həcmində müdafiə xərcləri hədəfinə çatmağı deyil, həm də onu artırmağı tələb edir. Şərqi Avropa təhlükəsizliyi məsələsində administrasiya tərəfləri münaqişələrin diplomatik həllinə məcbur etməyə və Amerika vergi ödəyicilərinin maliyyə yükünü azaltmağa ümid bağlayır.
Yaxın Şərqdə Tramp İrana qarşı maksimum təzyiq (bu, regionda CENTCOM-un fəaliyyəti ilə sinxronlaşdırılır) və İsrailə qeyd-şərtsiz dəstək strategiyasına qayıdıb. "İbrahim Sazişləri"nin (Abraham Accords) genişləndirilməsi və ərəb ölkələri ilə yəhudi dövləti arasında münasibətlərin normallaşdırılması üzrə aktiv iş davam edir.
Azərbaycan üçün Donald Tramp administrasiyası proqnozlaşdırıla bilən və praqmatik tərəfdaşdır. İdeoloji məsələlərə diqqət yetirən administrasiyalardan fərqli olaraq, Trampın komandası ənənəvi olaraq aşağıdakılara diqqət yetirir:
Enerji təhlükəsizliyi: ABŞ-ın Aİ-nin digər oyunçulardan enerji asılılığını azaltmaq maraqları ilə üst-üstə düşən, Azərbaycanın Avropaya enerji resurslarının əsas tədarükçüsü (Cənub Qaz Dəhlizi) rolunun dəstəklənməsi.
Antiterror əməkdaşlığı: Xəzər regionunda təhlükəsizlik və kritik infrastrukturun qorunması sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət.
Daxili işlərə qarışmama: Daxili işlərdə siyasi təzyiq cəhdləri olmadan Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət.
Trampın ümumi ideologiyası dəyişməz qalsa da, 2026-cı ildə onun həyata keçirilməsi metodlarında müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur:
Aspekt Birinci müddət (45-ci prezident) İkinci müddət (2026-da 47-ci prezident) Komanda Kadrların tez-tez dəyişməsi, sədaqət axtarışı İnanmış MAGA tərəfdarlarından ibarət sıx birləşmiş komanda Ticarət Ticarət müharibələrinin başlanması Tariflərin geosiyasət aləti kimi sistemli tətbiqi Xarici ittifaqlar Skeptisizm, çıxmaq hədələri Tərəfdaşlıq şərtlərinə praqmatik yenidən baxılması
Donald Tramp 2026-cı ildə dünya siyasətinin ən qütbləşdirici, eyni zamanda inanılmaz dərəcədə nüfuzlu fiquru olaraq qalır. Onun metodları tənqid doğura bilər, lakin inkar etmək olmaz ki, "Tramponomika" və onun beynəlxalq münasibətlərə yanaşması bütün dünyanı qəbul edilmiş oyun qaydalarına yenidən baxmağa və sərt rəqabətin yeni dövrünə uyğunlaşmağa məcbur edib.
Bakı 14° C
