Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) – Azərbaycanın digər dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır. XİN ölkənin suverenliyinin, təhlükəsizliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, habelə qlobal miqyasda milli maraqların təşviq edilməsində həlledici rol oynayır.
Azərbaycan diplomatiyasının tarixi ölkənin dövlətçilik ənənələri ilə sıx bağlıdır. İlk Xarici İşlər Nazirliyi 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) dövründə yaradılmışdır. İlk xarici işlər naziri Məmməd Həsən Hacınski olmuşdur. AXC-nin qısa ömür sürməsinə baxmayaraq, o dövrün diplomatları Paris Sülh Konfransında Azərbaycanın müstəqilliyinin de-fakto tanınmasına nail ola bilmişdilər.
Sovet dövründə (Azərbaycan SSR) XİN-in funksiyaları məhdud olsa da, 1944-cü ildə qurum yenidən bərpa edilmişdir. Müasir Azərbaycan diplomatiyasının intibah dövrü isə 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpası ilə başlamışdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasət konsepsiyası formalaşmış, ölkəmiz dünya birliyinə inteqrasiya edərək etibarlı enerji və logistika tərəfdaşına çevrilmişdir.
Nazirliyə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin edilən Xarici İşlər Naziri rəhbərlik edir. Qurumun strukturu aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:
Mərkəzi Aparat: Ərazi idarələri (Avropa, Asiya, Amerika, Afrika üzrə), çoxtərəfli diplomatiya, beynəlxalq hüquq və müqavilələr idarələri, mətbuat xidməti və s.
Xaricdəki nümayəndəliklər: Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən səfirliklər, beynəlxalq təşkilatlar (BMT, NATO, ATƏT, Aİ, Avropa Şurası) yanında daimi nümayəndəliklər və baş konsulluqlar.
Diplomatik Akademiya (ADA): XİN-in nəzdində fəaliyyət göstərən ADA Universiteti diplomatik xidmət üçün yeni nəsil kadrların hazırlanmasında mühüm mərkəzdir.
Azərbaycanın xarici siyasət strategiyası bərabərhüquqluluq, qarşılıqlı hörmət və digər dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərinə əsaslanır. Əsas istiqamətlər bunlardır:
Ərazi bütövlüyünün möhkəmləndirilməsi: 2020-ci il 44 günlük Vətən Müharibəsində qazanılan zəfər və suverenliyin tam bərpası nəticəsində XİN-in fəaliyyəti hazırda müharibənin yekunlarının diplomatik səviyyədə təsbiti, Ermənistanla sülh prosesi və dövlət sərhədlərinin delimitasiyasına yönəlib.
Regional əməkdaşlıq: Azərbaycan üçtərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarının (məsələn: Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan və ya Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə) təşəbbüskarı kimi Qafqazda sabitliyə töhfə verir.
Enerji diplomatiyası: Cənub Qaz Dəhlizi və "yaşıl enerji" layihələrinin təşviqi ilə ölkəmiz Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas təminatçılarından birinə çevrilib.
Nəqliyyat və logistika: "Şərq-Qərb" (Orta Dəhliz) və "Şimal-Cənub" marşrutlarının inkişafı Azərbaycanı Avrasiyanın mühüm tranzit mərkəzi edir.
Çoxtərəfli diplomatiya: Qoşulmama Hərəkatı (hansı ki, Azərbaycan ona uğurla sədrlik edib), Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) çərçivəsində fəal iştirak.
XİN-in ən vacib funksiyalarından biri konsulluq xidmətidir. Nazirlik xaricdə yaşayan Azərbaycan vətəndaşlarının hüquq və mənafelərinin qorunmasını təmin edir. Bura daxildir:
Pasportların verilməsi və müddətinin uzadılması;
Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı;
Fövqəladə hallarda vətəndaşlara yardım göstərilməsi;
Azərbaycana gəlmək istəyən xarici vətəndaşlar üçün viza dəstəyi (o cümlədən ASAN Viza sistemi).
İnformasiya texnologiyaları dövründə Azərbaycan XİN rəqəmsal diplomatiya alətlərindən geniş istifadə edir. Nazirliyin rəsmi sosial şəbəkə hesabları (X/Twitter, Facebook, Instagram) xarici siyasət addımları, rəsmi səfərlər və qlobal məsələlərdə ölkənin mövqeyi barədə ictimaiyyəti operativ məlumatlandırır. İctimai diplomatiya ölkənin müsbət imicinin formalaşdırılmasına və dezinformasiya ilə mübarizəyə xidmət edir.
Azərbaycan XİN və Azərbaycan Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi (AIDA) vasitəsilə təbii fəlakətlərdən və ya iqtisadi böhranlardan əziyyət çəkən ölkələrə humanitar yardımlar çatdırır. Ölkəmiz xarici tələbələr üçün təqaüd proqramları təşkil edərək öz "yumşaq gücünü" (soft power) inkişaf etdirir.
Bu gün Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi qlobal çağırışlara peşəkar səviyyədə reaksiya verən müasir və dinamik bir qurumdur. Ölkənin diplomatik korpusu Azərbaycanın səsini dünyanın ən uca kürsülərindən gür eşidilməsi üçün hər gün çalışır. Bakıda COP29 kimi mötəbər tədbirlərin keçirilməsi XİN-in qlobal dialoq koordinatoru statusunu bir daha təsdiq edir.
Nazirliyin missiyası dəyişməz olaraq qalır: Dövlətə xidmət etmək, milli suverenliyi qorumaq və Azərbaycanla dünya ölkələri arasında dostluq körpüləri qurmaq.
Bakı 16° C
