Ermənistanda istehlak iqtisadiyyatı: çökmə davam edir – ŞƏRH

İstehlak Ermənistan iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsidir. 2019-cu ildə ÜDM-in 7,6 % artımına istehlakın töhfəsi 10,8 %, bunun 9,3 %-i özəl istehlak xərcləri olub.

“Report” xəbər verir ki, bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin şərhində deyilir.

Məlumata görə, 2019-cu ildə ev təsərrüfatı istehlakı xərclərin 82,8 %-ni təşkil edib. Ev təsərrüfatının son istehlak xərcləri aşağı məcmu kapital formalaşmasını və cari balansın xroniki kəsirini qismən kompensasiya edir.

Ermənistanda iqtisadi aktivlik indeksi 2020-ci ilin avqust ayında keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,8 % azalıb. Oktyabr ayında İMF 2020-ci il üçün ÜDM-də 4,5 % azalma proqnozlaşdırır. Proqnozlar ÜDM-nin xərc faktorlarının əksəriyyətinin azalmasını əks etdirir. İMF-ə görə, Ermənistanda CHQ (cari hesab qalığı) / ÜDM kəsirinin 2020-ci ildə -8,8 %-ə qədər artacağı gözlənilir. Son iqtisadi qeyri-müəyyənliklər, siyasi qeyri-sabitlik və hərbi əməliyyatlar Ermənistandakı birbaşa xarici investisiya fondlarını daha da azaldır.

"Economic Intelligence Unit" (EIU) 2020-ci ildə məcmu kapital formalaşmasında ÜDM-ə nisbətən 6 % azalma proqnozlaşdırır. Bununla birlikdə, əsasən hökumətin koronavirus stimul paketindən irəli gələn dövlət istehlak xərclərinin ÜDM-ə nisbətində 13,4 % artması gözlənilir. Ermənistanda adambaşına düşən infeksiya səviyyəsinin olduqca yüksək olduğunu nəzərə alaraq səhiyyə xərcləri büdcəyə də böyük yük olur. Son hökumət büdcəsi müzakirələri əsasən fiscal genişlənməyə mənfi təsir göstərəcəyi gözlənilən hərbi xərclərin artmasına yönəldilib.

Beləliklə, digər xərc faktorları Ermənistan iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsinin azalmasını kompensasiya edə bilməz. EIU-ya görə, 2020-ci ildə özəl istehlakın ÜDM-ə nisbətinin 8,2 % azalacağı gözlənilir. Xidmətlərin 4,6 % azalacağı proqnozlaşdırılır.

Ermənistandakı iqtisadi göstəricilər istehlakın azalmasını şərtləndirir. Pul köçürmələrində azalma, aşağı real əmək haqları, virusla əlaqəli məhdudiyyətlər, işsizlik, müəssisələrin dayandırılması, qeyri-müəyyənliklər və gözləntilərin pisləşməsi ev təsərrüfatı istehlakını azaldır. Davam edən hərbi əməliyyatlar və ölkənin maddi və əmək ehtiyatlarını müharibə üçün səfərbər etmək bu azalmanı sürətləndirib.

ÜDM-nin 11 %-i nisbətində olan pul köçürmələri Ermənistanda ÜDM artımının vacib və ən dayanıqlı amilidir və özəl istehlakı dəstəkləyir. Bu, iqtisadiyyatın xarici amillərdən yüksək dərəcədə asılılığını nümayiş etdirir.

Koronavirus pandemiyasından sonra baş verən xarici təsirlər nəticəsində 2020-ci ilin birinci yarısında pul köçürmələri əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 9 % azalıb. Rusiya pul köçürmələrinin əsas mənbəyi olduğundan, xarici valyuta axınları neft qiymətləri dinamikasında dəyişkənliyə məruz qalan Rusiya iqtisadiyyatının dinamikasından yüksək dərəcədə təsirlənir.

İşsizlik və artan yoxsulluq səviyyəsi ev təsərrüfatı istehlakının azalmasına səbəb olur. İMF Ermənistanda işsizlik səviyyələrini 2020-ci ildə 22,3 % və 2021-ci ildə 21,1 % proqnozlaşdırır. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə orta aylıq nominal əmək haqqı 2020-ci ilin avqust ayında 2,6 % azalıb. BMT-nin Davamlı İnkişaf Məqsədləri İndeksinə görə, Ermənistanda gündəlik gəliri 3,2 ABŞ dollardan az olan insanların sayı 6,5 % -dir.

Xüsusi istehlakın azalması müxtəlif göstəricilərdə özünü göstərir. 2020-ci ilin yanvar-avqust aylarında ilbəil idxal 12,4 % azalıb. Nəqliyyat vasitələrinin idxalı illər üzrə azalıb.

2020-ci ilin yanvar-avqust aylarında keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ticarət dövriyyəsi 11,5 % azalıb. Bu yanvar-iyul aylarına nisbətən 0,5 % çoxdur. Rəqəmsallaşma nəticəsində kağız pul dövriyyəsi cəmi 2,5 % azalıb. Ev təsərrüfatı istehlakının qiymətləndirilməsi üçün də əhəmiyyətli bir göstərici olan xidmətlərin həcmi də 10,8 % azalıb.

Mənzil bazarında tələb də azalmaqdadır. Yerevanda mənzil əməliyyatlarının sayı 2020-ci ilin ikinci rübündə illik 60 % azalıb. Bununla birlikdə iyul ayında illik azalma 12 %-ə qədər yüngülləşib və iyul ayında ipoteka krediti fondlarında aylıq 3 % artım təmin edilib.

Ermənistanda sağlamlıq xərcləri, ümumi sağlamlıq xərclərinin 80 %-i tutur və bu sahədə zirvədədir. Müqayisə olaraq, bu sahədə inkişaf etməkdə olan bazarlardakı xərclər 32 %-dir.

İqtisadi böyümə göstəricisinin 2021-ci ildə bir qədər irəliləməsi gözlənilir, bununla birlikdə uzun müddət davam edən hərbi əməliyyatlar və artan koronavirus hadisələri ilə şərtlənir. Mövcud tendensiyalarla birlikdə, Ermənistanda ÜDM-in əsas amili - ev təsərrüfatı istehlakı müsbət gözləntiləri dəstəkləmir.